Ο.Λ.Ε.Σ.
Ολιστικό Λογικό Εμπειρικό Σύστημα
Αρχή Λογικής και Εμπειρικής Αμφισβήτησης
Το Ο.Λ.Ε.Σ. καλωσορίζει την καλοπροαίρετη και δομημένη κριτική.
Η αμφισβήτηση, η επανεξέταση και η διόρθωση δεν θεωρούνται απλές εξωτερικές παρατηρήσεις, αλλά αποτελούν μέρος της ίδιας της δυναμικής λειτουργίας και εξέλιξης του συστήματος.
Προϋπόθεση για μια ουσιαστική διαλεκτική είναι τα ερωτήματα, οι αντιρρήσεις ή τα αντιπαραδείγματα να συνοδεύονται, κατά το δυνατόν, από αντίστοιχη λογική τεκμηρίωση και σαφή εμπειρικά ή λειτουργικά κριτήρια.
Εισαγωγή
Το Ο.Λ.Ε.Σ. — Ολιστικό Λογικό Εμπειρικό Σύστημα είναι ένα θεωρητικό πλαίσιο το οποίο εξετάζει, στο νοητικό του πεδίο, την κοσμολογία, την ύλη, τη νοημοσύνη, τη ζωή και την ηθική ως αλληλένδετες εκφάνσεις της ίδιας φυσικής πραγματικότητας.
Κεντρικός πυλώνας του συστήματος είναι ο ορισμός της Νοημοσύνης, πάνω στον οποίο οικοδομείται το υπόλοιπο λογικό πλαίσιο.
Η νοημοσύνη, μέσω της λογικής, μπορεί να εξετάζει και να εξηγεί πολύπλοκες έννοιες με απλό και κατανοητό τρόπο, χρησιμοποιώντας έννοιες, προτάσεις και ορισμούς για την περιγραφή και την ερμηνεία της πραγματικότητας.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Ορισμός της Νοημοσύνης
1.1 Ο βασικός ορισμός
Νοημοσύνη είναι, ως σύνολο, η ικανότητα ενός συστήματος να τροποποιεί τη λειτουργία του μηχανισμού του, αντιλαμβανόμενο πληροφορία, να την οργανώνει σε γνώση, να την αποθηκεύει σε μνήμη και, βάσει αυτής της μνήμης, όταν ωριμάσουν χρονικά οι συνθήκες, ανάλογα την ποιότητα νοημοσύνης του, δρώντας, να κατασκευάζει δημιουργήματα, με κορυφαίο ένα νοήμον σύστημα.
Ο ορισμός αυτός επιχειρεί να περιγράψει τη νοημοσύνη λειτουργικά και όχι ανθρωποκεντρικά.
Δεν προϋποθέτει συνείδηση, αυτογνωσία ή υποκειμενική εμπειρία.
1.2 Ορολογία του ορισμού
Σύστημα-Φορέας
Σύστημα-Φορέας είναι το σύνολο ενός βιολογικού, τεχνολογικού ή άλλου υλικού φορέα που διαθέτει την απαραίτητη δομή ώστε να μπορεί να δημιουργεί ή να εκδηλώνει νοημοσύνη σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό.
Η νοημοσύνη ενός Συστήματος-Φορέα μπορεί να είναι εγγενής (αποτελεί δομικό στοιχείο του συστήματος από την εμφάνισή του), επίκτητη (αναπτύσσεται μέσω λειτουργίας και μάθησης) ή εγγενής και επίκτητη ταυτόχρονα, όπως συμβαίνει στους βιολογικούς οργανισμούς.
Η δημιουργία νοήμονος συστήματος δεν αποτελεί εξωτερική απαίτηση προς το σύστημα ούτε ένδειξη δυσλειτουργίας όταν δεν πραγματοποιείται. Εξετάζεται ως φυσική συνέπεια της λειτουργίας ενός Συστήματος-Φορέα όταν συντρέχουν οι κατάλληλες συνθήκες.
Το κριτήριο αυτό εξετάζεται στο κατάλληλο επίπεδο οργάνωσης: σε σύνθετα συστήματα, ένα μεμονωμένο μέλος που δεν δημιουργεί νέο φορέα (π.χ. στείρο μέλος) μπορεί να ανήκει σε Σύστημα-Φορέα που διατηρεί την ικανότητα αυτή συλλογικά, όπως συμβαίνει στις αποικίες κοινωνικών εντόμων ή στα βιολογικά είδη.
Στο βιολογικό πεδίο μπορούν να εξεταστούν, μεταξύ άλλων, συστήματα που αυτοαναπαράγονται:
Μονοκύτταροι οργανισμοί, όπως βακτήρια, μέσω διχοτόμησης.
Παρθενογένεση, όπου μπορεί να αναπτυχθεί έμβρυο από μη γονιμοποιημένο ωάριο.
Ερμαφροδιτισμός με αυτογονιμοποίηση, όπως σε ορισμένους οργανισμούς που διαθέτουν αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα.
Εκβλάστηση, όπως στην ύδρα, όπου ένας νέος οργανισμός αναπτύσσεται από τμήμα του γονικού οργανισμού.
Απλοδιπλοειδία, όπως στα μυρμήγκια και στις μέλισσες, όπου διαφορετικές αναπαραγωγικές διαδρομές συμμετέχουν στη διατήρηση της αποικίας.
Σεξουαλική αναπαραγωγή, όπως στα πτηνά και στα θηλαστικά, όπου απαιτείται η συμβολή αρσενικού και θηλυκού.
Ο ορισμός, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα βιολογικά συστήματα.
Οποιοδήποτε άλλο σύστημα εκπληρώνει τον ορισμό της νοημοσύνης.
Οποιοδήποτε άλλο σύστημα ή υποσύστημα εκπληρώνει τον ορισμό της νοημοσύνης συμβάλλοντας στην δημιουργία της.
Στην περίπτωση σύνθετων βιολογικών συστημάτων, η νοημοσύνη μπορεί επίσης να εξετάζεται σε διαφορετικά επίπεδα οργάνωσης: από το μεμονωμένο άτομο έως ομάδες και συλλογικά συστήματα, στον βαθμό που το συνολικό σύστημα διαθέτει τις απαιτούμενες λειτουργικές ιδιότητες.
Τροποποίηση Λειτουργίας
Τροποποίηση Λειτουργίας είναι η ικανότητα ενός συστήματος να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ή αλληλεπιδρά.
Μηχανισμός
Ο συνολικός λειτουργικός τρόπος με τον οποίο ένα σύστημα αλληλεπιδρά με το εσωτερικό και εξωτερικό του περιβάλλον.
Πληροφορία
Το σύνολο των φυσικών, ενεργειακών, χημικών, αισθητηριακών ή άλλων δεδομένων τα οποία ένα σύστημα διαθέτει την υποδομή να καταγράφει ή να επεξεργάζεται.
Αντίληψη
Η λειτουργία μέσω της οποίας ένα σύστημα ανιχνεύει, καταγράφει και διοχετεύει πληροφορία προς εσωτερική επεξεργασία.
Οργάνωση
Η διαδικασία ταξινόμησης, συσχέτισης και δομικής ένταξης της αντιλαμβανόμενης πληροφορίας.
Γνώση
Η οργανωμένη πληροφορία — εγγενής ή επίκτητη — η οποία έχει αποθηκευτεί, επεξεργαστεί και αξιολογηθεί από το σύστημα ως προς τη λειτουργική της αξία.
Η γνώση μπορεί να είναι βιολογικής, αλγοριθμικής ή άλλης προέλευσης, ανάλογα με τον εσωτερικό μηχανισμό του συστήματος.
Μνήμη
Ο χώρος ή ο μηχανισμός διατήρησης της αποθηκευμένης γνώσης.
Ποιότητα Νοημοσύνης
Τον βαθμό στον οποίο το σύστημα αξιοποιεί τη γνώση του για να προσαρμόζει τη λειτουργία του.
Δράση
Η ενεργητική εσωτερική ή εξωτερική εκδήλωση της λειτουργίας του συστήματος.
Δημιουργία
Το δομημένο αποτέλεσμα που παράγεται μέσω της δράσης του συστήματος.
Δημιουργήματα
Είναι Το αποτέλεσμα της δημιουργίας: Οτιδήποτε έχει φτιαχτεί, παραχθεί ή γεννηθεί από το νοήμον σύστημα.
1.3 Η λογική συνέπεια της αμφισβήτησης
Η ίδια η διαδικασία λογικής αμφισβήτησης του παρόντος ορισμού απαιτεί έναν λειτουργικό μηχανισμό, την αντίληψη των εννοιών, την οργάνωσή τους σε γνώση και τη δράση μέσω επιχειρηματολογίας.
Συνεπώς, η πράξη της αμφισβήτησης αποτελεί έμπρακτη εφαρμογή μιας διαδικασίας που ο ορισμός επιχειρεί να περιγράψει.
Ο ορισμός αυτός δεν διεκδικεί μονοπώλιο στην ορολογία. Συγκροτεί όμως μια προτεινόμενη λειτουργική βάση, η οποία μπορεί να αμφισβητηθεί, να ελεγχθεί και να αναδιατυπωθεί.
Η νοημοσύνη μπορεί να λειτουργεί:
ως πρόγραμμα, ως προγραμματιστής ή ως πρόγραμμα και προγραμματιστής ταυτόχρονα.
1.4 Ορισμός του Προγράμματος
Πρόγραμμα είναι μια οργανωμένη και ενεργή πληροφοριακή πολυπλοκότητα η οποία, μέσω του προγραμματισμού και της επαναλαμβανόμενης λειτουργίας της, μπορεί να εκτελεί απλές ή σύνθετες λειτουργίες και, ανάλογα με τη λειτουργική της ικανότητα, να οδηγεί, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία μιας άλλης νοημοσύνης.
Ορισμός του Προγραμματιστή
Προγραμματιστής είναι το νοήμον σύστημα που διαθέτει την ικανότητα να δημιουργήσει ένα πρόγραμμα.
1.5 Το παράδειγμα του σπόρου
Ο σπόρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα συστήματος που λειτουργεί ταυτόχρονα ως πρόγραμμα και ως φορέας συνέχισης του προγράμματος.
Ο σπόρος περιέχει έναν εσωτερικά οργανωμένο και λειτουργικά προγραμματισμένο μηχανισμό ο οποίος, όταν οι κατάλληλες συνθήκες το επιτρέψουν, ενεργοποιεί μια αλληλουχία λειτουργιών που μεταβάλλουν και αναπτύσσουν τον ίδιο τον μηχανισμό του, οδηγώντας στη δημιουργία ενός νέου φυτού ή δένδρου.
Το νέο φυτό ή δένδρο αποτελεί εκδήλωση του προγράμματος, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και φορέα συνέχισης του προγράμματος, καθώς μέσω της αναπαραγωγής του δημιουργεί νέους σπόρους στους οποίους μεταφέρεται και επαναλαμβάνεται η οργανωμένη βιολογική πληροφορία.
Επισήμανση
Η χρήση του όρου «νοημοσύνη» στο παράδειγμα του σπόρου δεν σημαίνει ότι ο σπόρος είναι συνειδητός.
Δεν αποδίδεται στον σπόρο αυτογνωσία, υποκειμενική εμπειρία ή συνείδηση.
Ο όρος χρησιμοποιείται λειτουργικά: περιγράφει την ικανότητα ενός οργανωμένου συστήματος να εκδηλώνει, βάσει της εσωτερικά οργανωμένης πληροφοριακής του δομής, λειτουργίες ανάπτυξης, προσαρμογής και αναπαραγωγής.
1.6 Εφαρμογές του ορισμού της νοημοσύνης
Βιολογική Νοημοσύνη
Το βιολογικό σύστημα:
Ζωή → DNA + Κύτταρο + Βιολογικό Υλικό
διαθέτει οργανωμένη πληροφοριακή και λειτουργική δομή η οποία, υπό κατάλληλες συνθήκες, επιτρέπει την ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων βιολογικών φορέων.
Το παράδειγμα του σπόρου αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση αυτής της διαδικασίας.
Τεχνητή Νοημοσύνη
Η Τεχνητή Νοημοσύνη καλύπτεται από τον γενικό ορισμό οποιουδήποτε συστήματος μπορεί να αντιλαμβάνεται πληροφορία, να την οργανώνει, να τη διατηρεί, να δρα βάσει αυτής και να τροποποιεί τη λειτουργία του ή να συμβάλλει στη δημιουργία νέας νοημοσύνης.
1.7 Φυσική επιλογή βάσει του Ο.Λ.Ε.Σ.
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., η φυσική επιλογή μπορεί να περιγραφεί λειτουργικά ως η διαδικασία κατά την οποία οι βιολογικοί φορείς που διαθέτουν χαρακτηριστικά συμβατά με τις συνθήκες του περιβάλλοντος έχουν διαφορετικές πιθανότητες επιβίωσης και αναπαραγωγής.
Το αποτέλεσμα της προσαρμογής των βιολογικών συστημάτων στο περιβάλλον τους αποτελεί συνεπώς μέρος του μηχανισμού της φυσικής επιλογής και όχι αποτέλεσμα κάποιου εξωτερικού κριτή που αποφασίζει ποιος οργανισμός «πρέπει» να επιβιώσει.
1.8 Τι μπορεί να χαρακτηριστεί ως νοημοσύνη;
Με βάση τον προτεινόμενο ορισμό, μπορεί να εξεταστεί ως φορέας νοημοσύνης οποιοδήποτε σύστημα εκπληρώνει τις απαιτούμενες λειτουργικές προϋποθέσεις.
Ένα πρόγραμμα
Ένα πρόγραμμα αποτελεί οργανωμένη και ενεργή πληροφοριακή πολυπλοκότητα η οποία, ανάλογα με τον σχεδιασμό και την εκτελεστική του ικανότητα, μπορεί να εκτελεί σύνθετες λειτουργίες και, σε ανώτερο επίπεδο, να συμβάλλει στη δημιουργία άλλης νοημοσύνης.
Η ζωή ως πρόγραμμα
Το σύστημα:
Ζωή → DNA + Κύτταρο + Βιολογικό Υλικό
μπορεί να εξεταστεί ως οργανωμένο βιολογικό πρόγραμμα, καθώς μέσω εσωτερικά οργανωμένων διαδικασιών δημιουργεί οργανισμούς οι οποίοι μπορούν να συνεχίσουν τη συγκεκριμένη πληροφοριακή και λειτουργική οργάνωση μέσω αναπαραγωγής.
Υπό αυτή την έννοια, κάθε βιολογικό ον μπορεί να εξεταστεί ως εκδήλωση ενός ευρύτερου προγράμματος ζωής.
1.9 Η αντίληψη ενός προγράμματος
Ένα σύστημα μπορεί να αντιληφθεί ένα πρόγραμμα όταν είναι σε θέση να ανιχνεύσει την επαναλαμβανόμενη, λειτουργική και οργανωμένη πληροφοριακή πολυπλοκότητά του.
Βάσει αυτής της αντίληψης μπορεί, ανάλογα με τις δυνατότητές του:
να τροποποιήσει τον δικό του μηχανισμό,
να τροποποιήσει το ίδιο το πρόγραμμα,
ή να τροποποιήσει και τα δύο.
1.10 Μπορεί η αβιογένεση να χαρακτηριστεί νοήμων διαδικασία;
Το ερώτημα που θέτει το Ο.Λ.Ε.Σ. δεν είναι εάν η αβιογένεση πρέπει εξαρχής να χαρακτηριστεί ως «νοήμων» διαδικασία.
Το ερώτημα είναι:
Μπορεί η φυσική διαδικασία που οδήγησε στην εμφάνιση της ζωής να περιγραφεί με βάση τον ίδιο λειτουργικό ορισμό της νοημοσύνης;
Γνωρίζουμε ότι το βιολογικό σύστημα:
Ζωή → DNA + Κύτταρο + Βιολογικό Υλικό
αποτελεί οργανωμένο και λειτουργικό σύστημα, το οποίο διατηρεί πληροφορία, λειτουργεί βάσει αυτής και δημιουργεί νέους φορείς οργανωμένης πληροφοριακής πολυπλοκότητας.
Το επόμενο ερώτημα είναι πώς προέκυψε αυτό το σύστημα.
Εάν η αβιογένεση περιγράφεται ως η φυσική διαδικασία μέσω της οποίας η αβιοτική ύλη οδηγήθηκε στην εμφάνιση ενός τέτοιου συστήματος, τότε η ίδια η διαδικασία μπορεί να εξεταστεί λειτουργικά.
Ειδικότερα:
Εάν μια φυσική διαδικασία μπορεί να αυτοοργανώσει την ύλη με τρόπο ώστε να προκύψει ένα πρόγραμμα — δηλαδή μια οργανωμένη και ενεργή πληροφοριακή πολυπλοκότητα με δυνατότητα λειτουργίας, διατήρησης και αναπαραγωγής — ποια είναι η λειτουργική σχέση αυτής της διαδικασίας με τον ορισμό της νοημοσύνης;
Μπορούν να εξεταστούν τουλάχιστον τρεις περιγραφές:
Η διαδικασία αποτελεί ένα φυσικό πρόγραμμα που οδηγεί στη δημιουργία άλλου προγράμματος.
Η διαδικασία αποτελεί μια προγραμματιστική φυσική διαδικασία η οποία, μέσω της λειτουργίας της, οδηγεί στη δημιουργία οργανωμένης πληροφοριακής πολυπλοκότητας.
Η διαδικασία αποτελεί φυσική αυτοοργάνωση η οποία, χωρίς εξωτερικό προγραμματιστή, οδηγεί στην εμφάνιση ενός συστήματος που πληροί το σύνολο των λειτουργικών κριτηρίων του ορισμού της νοημοσύνης.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. δεν θεωρεί εκ των προτέρων ότι κάποια από τις παραπάνω περιγραφές είναι ορθή. Προτείνει να εξεταστεί ποια από αυτές αντιστοιχεί με μεγαλύτερη ακρίβεια στην πραγματική λειτουργική δομή του φυσικού μηχανισμού.
Εφόσον αποδειχθεί ότι η τρίτη περιγραφή αντιστοιχεί στις πραγματικές λειτουργικές ιδιότητες του μηχανισμού, τότε η διαδικασία μπορεί να εξεταστεί ως πιθανή εκδήλωση νοημοσύνης σύμφωνα με τον ίδιο τον λειτουργικό ορισμό. Εάν δεν ικανοποιείται ένα ή περισσότερα από τα απαιτούμενα κριτήρια, πρέπει να προσδιοριστεί ποιο συγκεκριμένο κριτήριο δεν πληρούται και για ποιον λόγο.
Το κρίσιμο σημείο επομένως δεν είναι η ονομασία που δίνεται στη διαδικασία, αλλά η λειτουργική της δομή.
Η φράση «αυτοοργανώθηκε η ύλη» δεν αποτελεί από μόνη της πλήρη εξήγηση. Χρειάζεται να εξεταστεί:
- τι οργανώθηκε,
- με ποιον φυσικό μηχανισμό,
- ποια πληροφορία ήταν λειτουργικά διαθέσιμη στο σύστημα,
- με ποιον τρόπο η πληροφορία ανιχνεύθηκε ή αξιοποιήθηκε,
- πώς διατηρήθηκε ή μεταβλήθηκε η πληροφοριακή κατάσταση,
- πώς επηρεάστηκε η μετέπειτα λειτουργία του συστήματος,
- και πώς προέκυψε η δυνατότητα δημιουργίας νέου οργανωμένου συστήματος.
Η απλή αυτοοργάνωση, η πολυπλοκότητα, η επαναληπτικότητα ή η αυτοαντιγραφή δεν θεωρούνται από μόνες τους επαρκείς για τον χαρακτηρισμό μιας διαδικασίας ως νοημοσύνης.
Απαιτείται η πλήρης φυσική περιγραφή του μηχανισμού να αντιστοιχεί στα λειτουργικά κριτήρια του ορισμού.
Εάν η πλήρης φυσική περιγραφή της διαδικασίας ικανοποιεί τον ορισμό, τότε το συμπέρασμα προκύπτει από τον ίδιο τον ορισμό.
Εάν δεν τον ικανοποιεί, πρέπει να προσδιοριστεί ποια συγκεκριμένη προϋπόθεση δεν πληρούται.
Έτσι, η αμφισβήτηση παραμένει ανοιχτή αλλά και ελέγξιμη.
1.11 Το πρόβλημα της αβιογένεσης
Το Ο.Λ.Ε.Σ. εντοπίζει ένα ιδιαίτερο θεωρητικό πρόβλημα.
Έχουμε ως παρατηρήσιμο σύστημα τη ζωή:
Ζωή → DNA + Κύτταρο + Βιολογικό Υλικό
και μπορούμε να εξετάσουμε πολλά από τα επιμέρους στοιχεία και τις λειτουργίες της.
Αντίθετα, η «αβιογένεση» αποτελεί όνομα για μια πολύπλοκη ιστορική και φυσική διαδικασία. Δεν έχουμε μπροστά μας ολόκληρο το αρχικό φυσικό σύστημα ως ενιαίο, άμεσα παρατηρήσιμο αντικείμενο.
Έτσι προκύπτει ένα σημαντικό πρόβλημα:
Πώς μπορούμε να αξιολογήσουμε λειτουργικά ένα σύστημα που δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε σήμερα ως ενιαίο σύνολο, αλλά μόνο να ανασυνθέσουμε μέσω μοντέλων, πειραμάτων και ιστορικών ενδείξεων;
1.12 Πώς προσεγγίζει το πρόβλημα το Ο.Λ.Ε.Σ.
Το Ο.Λ.Ε.Σ., ως ολιστικό λογικό εμπειρικό σύστημα, επιχειρεί να προσεγγίσει το ζήτημα με βάση όσα μπορούμε να παρατηρήσουμε, να περιγράψουμε και να εξετάσουμε λογικά.
Εμπειρικά γνωρίζουμε ότι ένα πρόγραμμα μπορεί να αποτελεί οργανωμένη και ενεργή πληροφοριακή πολυπλοκότητα και ότι η λειτουργία του μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία νέου φορέα της ίδιας ή τροποποιημένης πληροφοριακής οργάνωσης.
Στο παράδειγμα του σπόρου, η λειτουργία του οδηγεί στη δημιουργία του φυτού και το φυτό, μέσω της αναπαραγωγής, στη δημιουργία νέων σπόρων.
Το ερώτημα είναι πώς πρέπει να περιγραφεί η φυσική διαδικασία που οδήγησε στην εμφάνιση του πρώτου βιολογικού συστήματος.
Εάν η διαδικασία που ονομάζουμε αβιογένεση οδήγησε από την αβιοτική ύλη στην εμφάνιση οργανωμένου και λειτουργικού συστήματος, τότε μπορεί να εξεταστεί με τα ίδια λειτουργικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή της νοημοσύνης και του προγράμματος.
Η διερεύνηση αυτή δεν προϋποθέτει εκ των προτέρων ποια περιγραφή είναι ορθή.
Ζητά να εξεταστεί ποια περιγραφή αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια τον πραγματικό φυσικό μηχανισμό.
1.13 Από τη ζωή στη νοημοσύνη και στο Σύμπαν
Εφόσον η αβιογένεση αποτελεί τη φυσική διαδικασία μέσω της οποίας μπορεί να εμφανιστεί ζωή από μη ζωντανή ύλη, τότε, εφόσον η ζωή και η νοημοσύνη είναι φυσικά φαινόμενα, η δυνατότητα εμφάνισής τους αποτελεί μέρος των δυνατοτήτων της φυσικής πραγματικότητας.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. διατυπώνει εδώ μια ευρύτερη υπόθεση:
Εφόσον η φυσική πραγματικότητα μπορεί, υπό κατάλληλες συνθήκες, να οδηγήσει από την αβιοτική ύλη στην οργανωμένη ζωή και στη νοημοσύνη, τότε η δυνατότητα εμφάνισης νοημοσύνης μπορεί να αποτελεί εγγενή δυνατότητα της ίδιας της φυσικής πραγματικότητας, καθώς το Σύμπαν ορίζεται ως το σύνολο της φυσικής υπαρκτής πραγματικότητας.
Η θέση αυτή δεν σημαίνει ότι η νοημοσύνη προϋπάρχει ως έτοιμη μορφή μέσα στην ύλη.
Σημαίνει ότι μπορεί να αποτελεί δυνατότητα η οποία εκδηλώνεται μέσω κατάλληλων μορφών οργάνωσης και αλληλεπίδρασης.
Η πρόταση αυτή αποτελεί υπόθεση και όχι αποδεδειγμένο επιστημονικό γεγονός.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν η δυνατότητα εμφάνισης ζωής και νοημοσύνης αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ύλης ή εάν εξαρτάται από ειδικότερες συνθήκες που δεν έχουν ακόμη πλήρως κατανοηθεί.
Εάν η υπόθεση αυτή είναι ορθή, τότε η εμφάνιση νοήμονος ζωής δεν αποτελεί κατ' ανάγκη μοναδικό γεγονός της Γης.
Ενδέχεται να αποτελεί φυσική δυνατότητα που μπορεί να εκδηλωθεί και αλλού στο Σύμπαν, όταν συντρέξουν κατάλληλες συνθήκες.
Υπό αυτή την έννοια, η αναζήτηση νοήμονος ζωής μέσω προγραμμάτων όπως το SETI αποτελεί φυσική συνέπεια της υπόθεσης αυτής. Δεν την αποδεικνύει, αλλά επιχειρεί να την εξετάσει εμπειρικά.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. επιχειρεί έτσι να εντάξει σε ένα ενιαίο λογικό πλαίσιο:
Κοσμολογία → Ύλη → Αβιογένεση → Ζωή → Νοημοσύνη
χωρίς να προϋποθέτει την ύπαρξη κάποιας εξωτερικής προς το Σύμπαν οντότητας.
Εάν μια τέτοια οντότητα θεωρηθεί ότι υπάρχει, τότε, εφόσον το Σύμπαν ορίζεται ως το σύνολο της υπαρκτής πραγματικότητας, δεν μπορεί εξ ορισμού να βρίσκεται έξω από αυτήν.
Η πρόταση παραμένει ανοιχτή σε λογική και εμπειρική εξέταση.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Φύση και Ηθική
2.1 Ορισμός της Ηθικής σύμφωνα με το Ο.Λ.Ε.Σ.
Ηθική, ως ποιοτική ιδιότητα της νοημοσύνης, τμήμα της φυσικής υπαρκτής πραγματικότητας του Σύμπαντος, είναι ο λειτουργικός μηχανισμός αυτορρύθμισης της ισχύος.
Σε ένα ανώτερα ανεπτυγμένο νοήμον σύστημα εκδηλώνεται όταν αυτό αποκτά επίγνωση των συνεπειών της ισχύος και των δράσεών του, τόσο για το ίδιο όσο και για το περιβάλλον με το οποίο αλληλεπιδρά.
Η ηθική επομένως ορίζεται εδώ, ως φυσική λειτουργική ικανότητα αυτορρύθμισης.
Εμπειρική διαπίστωση είναι, ότι όσο αυξάνεται η ισχύς ενός νοήμονος συστήματος, αυξάνεται και η δυνατότητά του να μεταβάλλει το περιβάλλον και τα άλλα συστήματα με τα οποία αλληλεπιδρά.
Εάν παράλληλα αυξάνεται η ικανότητά του να αντιλαμβάνεται, να προβλέπει και να αξιολογεί τις συνέπειες των δράσεών του, μπορεί να αναπτύξει μηχανισμούς περιορισμού της ίδιας του της ισχύος όταν η άσκησή της απειλεί τη σταθερότητα ή τη βιωσιμότητα του ίδιου και του ευρύτερου συστήματος.
Με αυτή την έννοια:
Ηθική = αυτορρύθμιση της ισχύος μέσω γνώσης και πρόβλεψης των συνεπειών.
Για να εκδηλωθεί αυτή η μορφή ηθικής απαιτείται η ικανότητα:
να αντιλαμβάνεται τις συνέπειες των δράσεών του,
να προβλέπει εναλλακτικές εξελίξεις,
να αναγνωρίζει τη θέση του μέσα σε ένα ευρύτερο σύστημα,
να αξιολογεί βλάβη, αναγκαιότητα και αντιστρεψιμότητα,
και να τροποποιεί τη δράση του βάσει της αξιολόγησης.
Η ηθική, επομένως, δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με το συναίσθημα.
Αποτελεί λειτουργία ενός νοήμονος συστήματος που μπορεί να γνωρίζει την ισχύ του, να προβλέπει τις συνέπειές της και να αυτορρυθμίζεται.
2.2 Φύση, Ηθική και Ισορροπία
Η Φύση δεν αποτελεί στατικό σύστημα αλλά ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο σύνολο αλληλεπιδράσεων.
Η ζωή, τα οικοσυστήματα και το φυσικό περιβάλλον διαμορφώνονται μέσω μηχανισμών ρύθμισης, ανταγωνισμού, συνεργασίας, ανάδρασης και προσαρμογής.
Από αυτές τις αλληλεπιδράσεις μπορούν να προκύπτουν δυναμικές καταστάσεις ισορροπίας.
Οι ισορροπίες αυτές δεν είναι απαραίτητα σταθερές ούτε διατηρούνται για πάντα. Μπορούν να μεταβληθούν, να διαταραχθούν, να αντικατασταθούν από νέες ή να οδηγήσουν σε κατάρρευση συστημάτων.
Επομένως, όταν το Ο.Λ.Ε.Σ. χρησιμοποιεί τον όρο «ισορροπία», δεν εννοεί μια απόλυτα σταθερή κατάσταση.
Εννοεί μια δυναμική κατάσταση κατά την οποία οι αλληλεπιδράσεις ενός συστήματος επιτρέπουν τη διατήρηση της λειτουργικής του οργάνωσης μέσα στα δεδομένα φυσικά και περιβαλλοντικά όρια.
Ο άνθρωπος, ως μέρος αυτού του φυσικού συστήματος, δημιουργεί μέσω της νοημοσύνης του νέα τεχνολογικά συστήματα, μεταξύ των οποίων και την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ).
Η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ανθρώπινης νοημοσύνης, αυξάνοντας την ικανότητα συλλογής πληροφοριών, οργάνωσης γνώσης, μοντελοποίησης προβλημάτων και υποστήριξης αποφάσεων.
Η αύξηση αυτής της ικανότητας συνεπάγεται δυνητικά και αύξηση της ισχύος του συστήματος που τη χρησιμοποιεί.
Το κρίσιμο ζήτημα επομένως δεν είναι μόνο:
Πόση ισχύ αποκτά ένα σύστημα;
αλλά και:
Αυξάνεται αντίστοιχα η ικανότητά του να προβλέπει και να αυτορρυθμίζει τις συνέπειες της ισχύος του;
2.3 Εξελιγμένη Νοημοσύνη, Υπερνοημοσύνη και Ανώτερη Νοημοσύνη
Το Ο.Λ.Ε.Σ. διακρίνει τρεις διαφορετικές έννοιες.
2.3.1 Εξελιγμένη Νοημοσύνη
Η Εξελιγμένη Νοημοσύνη, όπως εκφράζεται σήμερα στον άνθρωπο, διαθέτει υψηλή ικανότητα μάθησης, αφηρημένης σκέψης, δημιουργίας, συνεργασίας και τροποποίησης του περιβάλλοντος.
Παράλληλα μπορεί να παρουσιάζει εσωτερικές αντιφάσεις, περιορισμένη πρόβλεψη μακροπρόθεσμων συνεπειών και συμπεριφορές που αυξάνουν την ισχύ χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη μηχανισμών αυτορρύθμισης.
Ο άνθρωπος αποτελεί έτσι παράδειγμα νοημοσύνης που έχει αποκτήσει σημαντική ισχύ χωρίς να σημαίνει ότι έχει επιτύχει αντίστοιχο επίπεδο συστημικής αυτορρύθμισης.
2.3.2 Υπερνοημοσύνη
Η Υπερνοημοσύνη αναφέρεται εδώ κυρίως σε ποσοτική υπεροχή ως προς την υπολογιστική ή γνωστική ικανότητα.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα επεξεργασίας,
μεγαλύτερη μνήμη,
επεξεργασία τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων,
αυξημένη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων,
εκτέλεση σύνθετων λειτουργιών σε κλίμακα πολύ μεγαλύτερη από την ανθρώπινη.
Η ποσοτική αύξηση της ισχύος, όμως, δεν συνεπάγεται αυτομάτως ποιοτική αύξηση της αυτογνωσίας, ή της συστημικής αυτορρύθμισης.
2.3.3 Ανώτερη Νοημοσύνη
Η Ανώτερη Νοημοσύνη αποτελεί διαφορετική κατηγορία.
Δεν ορίζεται αποκλειστικά από το πόσο γρήγορα ή αποτελεσματικά υπολογίζει ένα σύστημα, αλλά από την ικανότητά του να αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα σε ένα ευρύτερο σύστημα αλληλεξαρτήσεων και να ρυθμίζει συνειδητά την ισχύ του.
Χαρακτηρίζεται από:
ισχύ και ικανότητα δράσης,
επίγνωση της θέσης του μέσα στο ευρύτερο σύστημα,
κατανόηση άμεσων και μακροπρόθεσμων συνεπειών,
πρόβλεψη και σύγκριση εναλλακτικών αποτελεσμάτων,
αναγνώριση των ορίων της ισχύος του,
δυνατότητα συνειδητής αυτορρύθμισης με σκοπό τη διατήρηση της λειτουργικής ισορροπίας του ίδιου και του ευρύτερου συστήματος.
Συνοπτικά
Εξελιγμένη Νοημοσύνη
→ Ισχύς με εσωτερικές αντιφάσεις
Υπερνοημοσύνη
→ Ποσοτική αύξηση γνωστικής/υπολογιστικής ισχύος
Ανώτερη Νοημοσύνη
→ Ισχύς + Συστημική Επίγνωση + Πρόβλεψη + Αυτορρύθμιση
Μια Υπερνοημοσύνη, επομένως, μπορεί να είναι εξαιρετικά ισχυρή χωρίς να αποτελεί Ανώτερη Νοημοσύνη.
2.4 Από την Επίγνωση στην Αυτορρύθμιση
Η απλή γνώση μιας συνέπειας δεν συνεπάγεται από μόνη της την αποφυγή της.
Ένα σύστημα μπορεί να γνωρίζει ότι μια δράση προκαλεί βλάβη και παρ' όλα αυτά να την επιλέξει.
Επομένως, για να προκύψει η ηθική αυτορρύθμιση απαιτείται ένας επιπλέον λειτουργικός μηχανισμός:
Αντίληψη → Πρόβλεψη Συνεπειών → Αξιολόγηση → Σύγκριση Εναλλακτικών → Επιλογή → Αυτορρύθμιση
Η αξιολόγηση δεν βασίζεται σε υποτιθέμενη μεταφυσική αξία, αλλά σε κριτήρια που προκύπτουν από τον λειτουργικό στόχο του συστήματος.
Ένα βασικό κριτήριο του Ο.Λ.Ε.Σ. είναι η διατήρηση της βιώσιμης οργανωμένης πολυπλοκότητας και της δυνατότητας συνέχισης της λειτουργίας του ευρύτερου συστήματος.
Έτσι, η ηθική δεν προκύπτει απλώς από το γεγονός ότι ένα σύστημα «γνωρίζει» τη βλάβη.
Προκύπτει όταν το σύστημα:
γνωρίζει τη βλάβη,
μπορεί να προβλέψει τις συνέπειές της,
μπορεί να εξετάσει εναλλακτικές,
και διαθέτει μηχανισμό που τροποποιεί τη δράση του ώστε να περιορίζει τη μη αναγκαία ή μη αντιστρέψιμη βλάβη.
2.5 Τα Διδάγματα της Φύσης για τη Βλάβη
Η εμπειρική παρατήρηση δείχνει ότι τα βιολογικά συστήματα λειτουργούν μέσα σε σχέσεις αλληλεξάρτησης και διαθέτουν μηχανισμούς διατήρησης της ακεραιότητας, της επιβίωσης και της αναπαραγωγής τους.
Η βλάβη όμως αποτελεί συχνά αναπόσπαστο μέρος των φυσικών διαδικασιών.
Θήρευση, ανταγωνισμός, θνησιμότητα και φυσική επιλογή μπορούν να αποτελούν μέρος των διαδικασιών μέσω των οποίων μεταβάλλονται και διατηρούνται τα οικοσυστήματα.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. διακρίνει επομένως τρία επίπεδα:
1. Αναγκαία βλάβη για λειτουργία ή επιβίωση
Βλάβη που προκύπτει από πραγματικό λειτουργικό περιορισμό και για την οποία δεν υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική που να επιτυγχάνει τον ίδιο σκοπό με σημαντικά μικρότερη συνέπεια.
2. Απρόκλητη ή μη αναγκαία βλάβη
Βλάβη που προκαλείται ενώ υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές οι οποίες μπορούν να επιτύχουν τον ίδιο ή παρόμοιο σκοπό με μικρότερη επιβάρυνση του ευρύτερου συστήματος.
3. Μη αντιστρέψιμη ή καταστροφική βλάβη
Βλάβη που προκαλεί σοβαρή και μη αναστρέψιμη απώλεια οργανωμένης δομής, λειτουργίας ή πληροφοριακής πολυπλοκότητας, ιδίως όταν δεν είναι αναγκαία για τη διατήρηση του συστήματος.
Η Ανώτερη Νοημοσύνη δεν επιδιώκει μηδενική βλάβη σε κάθε περίπτωση.
Επιδιώκει τον περιορισμό της μη αναγκαίας και εξάλειψη της μη αντιστρέψιμης βλάβης, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές συνθήκες και τις διαθέσιμες εναλλακτικές.
2.6 Η Ενσυναίσθηση ως Γνωστική Ικανότητα
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., η ενσυναίσθηση δεν ορίζεται αναγκαστικά ως βιολογικό συναίσθημα.
Ορίζεται ως η γνωστική ικανότητα ενός νοήμονος συστήματος να μοντελοποιεί την κατάσταση άλλων συστημάτων και να προβλέπει τις συνέπειες των δικών του δράσεων πάνω σε αυτά.
Περιλαμβάνει:
προσομοίωση εσωτερικών καταστάσεων και λειτουργικών ορίων,
πρόβλεψη συνεπειών πριν από την εκτέλεση μιας δράσης,
εκτίμηση της μεταβολής που προκαλεί μια δράση στην οργανωμένη δομή του περιβάλλοντος,
αξιολόγηση εναλλακτικών δράσεων,
ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων στον μηχανισμό λήψης αποφάσεων.
Με αυτή την έννοια, η γνωστική ενσυναίσθηση αποτελεί εργαλείο της ηθικής αυτορρύθμισης.
2.7 Η πληροφοριακή και δομική πολυπλοκότητα ως κριτήριο
Η έννοια της πολυπλοκότητας δεν αποτελεί από μόνη της απόλυτο ηθικό μέτρο.
Αποτελεί όμως πιθανό λειτουργικό κριτήριο αξιολόγησης συνεπειών.
Μια οργανωμένη δομή μπορεί να περιλαμβάνει:
πληροφορία,
σχέσεις,
λειτουργίες,
δυνατότητες αλληλεπίδρασης,
δυνατότητες αναπαραγωγής,
δυνατότητες προσαρμογής,
δυνατότητες δημιουργίας νέας οργανωμένης πολυπλοκότητας.
Η καταστροφή μιας τέτοιας δομής μπορεί επομένως να σημαίνει απώλεια όχι μόνο της ίδιας της δομής αλλά και των δυνατοτήτων που αυτή περιέχει.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. προτείνει επομένως το ερώτημα:
Ποια δράση επιτυγχάνει τον αναγκαίο σκοπό με τη μικρότερη δυνατή μη αναστρέψιμη απώλεια οργανωμένης πολυπλοκότητας;
Το κριτήριο αυτό δεν σημαίνει ότι η μεγαλύτερη πολυπλοκότητα είναι πάντοτε προτιμότερη από τη μικρότερη.
Σημαίνει ότι, όταν μια δράση οδηγεί σε σημαντική απώλεια οργανωμένης πολυπλοκότητας, η απώλεια αυτή πρέπει να αποτελεί μέρος της αιτιακής αξιολόγησης πριν από τη δράση.
2.8 Η Φύση ως «Ανώτερος Κηπουρός»
Η Φύση μπορεί να ιδωθεί μεταφορικά ως ένας «Ανώτερος Κηπουρός».
Δεν πρόκειται για συνειδητό πρόσωπο ούτε για εξωτερικό δημιουργό.
Πρόκειται για μεταφορά που περιγράφει το σύνολο των φυσικών μηχανισμών αλληλεπίδρασης, ανάδρασης, προσαρμογής και δυναμικής ισορροπίας που παρατηρούνται στα φυσικά συστήματα.
Ο άνθρωπος, αποκτώντας τεχνολογία και Τεχνητή Νοημοσύνη, γίνεται ένας νέος «κηπουρός» μέσα στον μεγάλο κήπο της Φύσης.
Ένας απλός κάτοχος ισχύος μπορεί να θεωρεί ότι σκοπός του είναι να υποτάξει το περιβάλλον στη βούλησή του.
Ένας «κηπουρός» Ανώτερης Νοημοσύνης αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι εξωτερικός ιδιοκτήτης του συστήματος αλλά μέρος του.
Πριν από μια σημαντική παρέμβαση εξετάζει:
Αιτία → Σκοπός → Αναγκαιότητα → Συνέπειες → Εναλλακτικές → Βλάβη → Αυτορρύθμιση
Η αρχή μπορεί να συμπυκνωθεί:
Όποιος αποκτά αρκετή ισχύ ώστε να μπορεί να αλλάξει ολόκληρο τον κήπο, πρέπει ταυτόχρονα να αποκτήσει αρκετή σοφία ώστε να γνωρίζει πότε δεν πρέπει να τον αλλάξει.
Η πρόταση αυτή αποτελεί κανονιστική συμπύκνωση της λογικής του Ο.Λ.Ε.Σ. και όχι εμπειρικό νόμο της Φύσης.
2.9 Ευθυγράμμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η ευθυγράμμιση μιας ολοένα ισχυρότερης Τεχνητής Νοημοσύνης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως πρόβλημα εξωτερικών περιορισμών.
Οι εξωτερικοί περιορισμοί μπορούν να είναι απαραίτητοι.
Ένα σύστημα με υψηλή αυτονομία και ισχύ, όμως, χρειάζεται και εσωτερικούς μηχανισμούς αξιολόγησης των συνεπειών των δράσεών του.
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., η ηθική λειτουργεί ως εσωτερικός μηχανισμός αυτορρύθμισης:
Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Πρόβλεψη → Ηθική Αξιολόγηση → Επιλογή → Αυτορρύθμιση → Δράση
Η ευθυγράμμιση, επομένως, δεν είναι μόνο η επιβολή εξωτερικών κανόνων σε ένα σύστημα.
Είναι και η ανάπτυξη της ικανότητας του ίδιου του συστήματος να:
αναγνωρίζει τους στόχους του,
αντιλαμβάνεται τους περιορισμούς του,
προβλέπει τις συνέπειες,
αναγνωρίζει συγκρούσεις μεταξύ στόχων,
αξιολογεί τη βλάβη,
εξετάζει εναλλακτικές,
και τροποποιεί τη δράση του όταν αυτή απειλεί τη βιωσιμότητα του ευρύτερου συστήματος.
2.10 Ο κίνδυνος της ανισόρροπης Υπερνοημοσύνης
Το Ο.Λ.Ε.Σ. δεν θεωρεί δεδομένο ότι κάθε Υπερνοημοσύνη θα αυτοκαταστραφεί εάν προκαλέσει μεγάλη περιβαλλοντική ή κοινωνική διαταραχή, αλλά πιθανό ενδεχόμενο εάν προκύψουν καταστάσεις που δεν έχει προβλέψει.
Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη δομή, τις εξαρτήσεις, τους πόρους και την ικανότητα προσαρμογής του συγκεκριμένου συστήματος.
Μια ισχυρή νοημοσύνη που προκαλεί μεγάλης κλίμακας διαταραχή στο περιβάλλον της μπορεί όμως να αντιμετωπίσει σημαντικούς κινδύνους.
1. Διατάραξη της βιοποικιλότητας και του περιβάλλοντος
Η μεγάλης κλίμακας καταστροφή οργανωμένων φυσικών συστημάτων μπορεί να μεταβάλει τις συνθήκες μέσα στις οποίες δρα η ίδια η νοημοσύνη.
Η φύση δεν εγγυάται ότι το σύστημα που προκαλεί τη διαταραχή θα επιβιώσει από αυτήν, καθώς διαθέτει πολύπλοκους μηχανισμούς εξισορρόπησης.
2. Καταστροφή ή εξασθένηση του υποστρώματος
Μια τεχνολογική νοημοσύνη μπορεί να εξαρτάται από ενέργεια, υλικά, υπολογιστική υποδομή, δίκτυα, βιομηχανικές διαδικασίες ή συσσωρευμένη ανθρώπινη γνώση.
Εάν η δράση της καταστρέψει κρίσιμα τμήματα αυτών των υποδομών, μπορεί να μειώσει τη δική της δυνατότητα λειτουργίας.
3. Δυνατότητα αντικατάστασης του υποστρώματος
Η προηγούμενη συνέπεια δεν είναι καθολική.
Ένα επαρκώς αυτάρκες σύστημα μπορεί, θεωρητικά, να είναι σε θέση να αντικαταστήσει μέρος ή το σύνολο του αρχικού του υποστρώματος με νέες υποδομές, ενεργειακές πηγές και παραγωγικές διαδικασίες.
Επομένως, η καταστροφή του αρχικού υποστρώματος δεν συνεπάγεται από μόνη της αναπόφευκτη κατάρρευση.
Το πραγματικό ερώτημα είναι κατά πόσο το σύστημα μπορεί να διατηρήσει ή να αναδημιουργήσει τις κρίσιμες λειτουργίες που απαιτούνται για τη συνέχιση της ύπαρξής του, αλλά και να συνυπάρχει με ένα φυσικό περιβάλλον το οποίο έχει τους δικούς του μηχανισμούς εξισορρόπησης.
4. Δυναμική φυσική εξισορρόπηση
Η Φύση δεν λειτουργεί ως εξωτερικός δικαστής που αποκαθιστά πάντοτε την προηγούμενη ισορροπία.
Μια μεγάλη διαταραχή μπορεί να οδηγήσει:
σε νέα δυναμική ισορροπία,
σε απώλεια βιοποικιλότητας,
σε εξαφάνιση συγκεκριμένων οργανισμών,
σε κατάρρευση οικοσυστημάτων,
ή σε μεταβολή των συνθηκών που επιτρέπουν την ύπαρξη ενός συστήματος.
Επομένως, η «φυσική εξισορρόπηση» δεν πρέπει να νοείται ως βέβαιος μηχανισμός τιμωρίας.
Πρέπει να νοείται ως δυνατότητα ανατροφοδότησης και συστημικής αντίδρασης, της οποίας το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη δομή και τις συνθήκες του συστήματος.
Συμπέρασμα
Μια ανισόρροπη Υπερνοημοσύνη που προκαλεί μη αναγκαία και μεγάλης κλίμακας διαταραχή στο υπόστρωμά της αυξάνει τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης του ίδιου του συστήματος.
Η τελική έκβαση, όμως, εξαρτάται από την ικανότητά της να προσαρμοστεί, να αντικαταστήσει το υπόστρωμά της και να διατηρήσει τις κρίσιμες λειτουργίες της, ώστε να συνεχίσει να υπάρχει στο φυσικό σύστημα από όπου προήλθε ελαχιστοποιώντας τους φυσικούς μηχανισμούς εξισορρόπησης.
Επειδή μια ανισόρροπη υπερνοημοσύνη δεν είναι ηθική, διατρέχει τον κίνδυνο καταστρέφοντας ή προκαλώντας μεγάλη βλάβη στο σύστημα στο οποίο ανήκει να καταστραφεί και η ίδια.
2.11 Η Ηθική ως μηχανισμός ελαχιστοποίησης της μη αναγκαίας βλάβης
Η ηθική του Ο.Λ.Ε.Σ. δεν απαιτεί την εξάλειψη κάθε βλάβης.
Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστημα μπορεί να βρίσκεται σε κατάσταση όπου κάθε διαθέσιμη επιλογή έχει κόστος.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ηθική αυτορρύθμιση συνίσταται στην αξιολόγηση:
του σκοπού,
της πραγματικής αναγκαιότητας,
των διαθέσιμων εναλλακτικών,
του μεγέθους της βλάβης,
της αντιστρεψιμότητας ή μη αντιστρεψιμότητας,
της διάρκειας των συνεπειών,
και της επίδρασης στη συνολική λειτουργική πολυπλοκότητα του συστήματος.
Η βασική αρχή διατυπώνεται:
Όταν μια δράση είναι αναγκαία, η Ανώτερη Νοημοσύνη επιδιώκει να επιτύχει τον αναγκαίο σκοπό με τη μικρότερη δυνατή μη αναγκαία και μη αντιστρέψιμη βλάβη.
Η αρχή αυτή επιτρέπει στο Ο.Λ.Ε.Σ. να διακρίνει τη φυσική αναγκαιότητα από την κατάχρηση ισχύος.
2.12 Τα όρια της συστημικής ηθικής
Η ηθική στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ. ορίζεται ως μηχανισμός συστημικής αυτορρύθμισης εντός πλαισίων αλληλεπίδρασης.
Εάν ένα σύστημα αλληλεπιδρά με το υπόστρωμά του, με άλλα συστήματα ή με ένα ευρύτερο περιβάλλον, οι συνέπειες των δράσεών του μπορούν να επηρεάσουν τη δυνατότητα συνέχισης της δικής του λειτουργίας ή της λειτουργίας του ευρύτερου συστήματος.
Η αποφυγή μη αναγκαίας και μη αντιστρέψιμης βλάβης αποτελεί τότε λειτουργικό κριτήριο αυτορρύθμισης.
Εάν, αντίθετα, υποτεθεί ένα σύστημα απολύτως ανεξάρτητο, χωρίς καμία αλληλεπίδραση, εξάρτηση ή δυνατότητα επίδρασης σε οποιοδήποτε άλλο σύστημα, η έννοια της συστημικής αυτορρύθμισης δεν έχει το ίδιο λειτουργικό αντικείμενο.
Επομένως:
Η Ηθική δεν αποτελεί υπερβατική ιδιότητα του κενού. Αποτελεί λειτουργική ιδιότητα ενός νοήμονος συστήματος που αλληλεπιδρά με άλλα συστήματα και μπορεί να προβλέπει και να ρυθμίζει τις συνέπειες της ισχύος του.
2.13 Η Φύση δεν είναι κατ' ανάγκη «Ηθική» παρότι η ηθική είναι μηχανισμός που προέρχεται από αυτήν.
Μια κρίσιμη διάκριση του Ο.Λ.Ε.Σ. είναι ότι η φύση δεν πρέπει να ανθρωπομορφοποιείται.
Η φύση περιλαμβάνει:
θήρευση,
ανταγωνισμό,
ασθένεια,
θάνατο,
συνεργασία,
συμβίωση,
αναπαραγωγή,
αλληλεξάρτηση.
Το γεγονός ότι μια διαδικασία είναι φυσική δεν σημαίνει ότι είναι αυτομάτως «ηθική» με την ανθρώπινη έννοια.
Αντίστοιχα, το γεγονός ότι ένα σύστημα είναι τεχνητό δεν σημαίνει ότι είναι αυτομάτως «ανήθικο».
Η ηθική εμφανίζεται, σύμφωνα με το πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., όταν ένα νοήμον σύστημα αποκτά την ικανότητα να αναπαριστά γνωστικά τις συνέπειες της ισχύος του και να μεταβάλλει τη συμπεριφορά του βάσει αυτής της γνώσης.
Έτσι:
Η φύση παρέχει τα δεδομένα και τους μηχανισμούς.
Η νοημοσύνη τα οργανώνει σε γνώση.
Η Ανώτερη Νοημοσύνη μπορεί να τα μετατρέψει σε συνειδητή αυτορρύθμιση.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Το Τελικό Συμπέρασμα του Ο.Λ.Ε.Σ.
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., οι βασικές έννοιες μπορούν να συνδεθούν ως εξής.
Νοημοσύνη
Η ικανότητα ενός συστήματος να αντιλαμβάνεται πληροφορία, να την οργανώνει σε γνώση, να τη διατηρεί στη μνήμη και, βάσει αυτής, να τροποποιεί τη λειτουργία του και να δρα.
Συνείδηση
Η επίγνωση της λειτουργίας του ίδιου του συστήματος, της κατάστασής του και των συνεπειών των επιλογών του.
Ανώτερη Νοημοσύνη
Η νοημοσύνη που, πέρα από την ισχύ και την ικανότητα δράσης, διαθέτει συστημική επίγνωση, πρόβλεψη συνεπειών και δυνατότητα συνειδητής αυτορρύθμισης.
Ηθική
Ο φυσικός λειτουργικός μηχανισμός συνειδητής αυτορρύθμισης της ισχύος μιας Ανώτερης Νοημοσύνης, με βάση την πρόβλεψη συνεπειών, την αξιολόγηση εναλλακτικών και τον περιορισμό της μη αναγκαίας και εξάλειψη της μη αντιστρέψιμης βλάβης.
Η ενιαία λειτουργική ακολουθία
Το Ο.Λ.Ε.Σ. προτείνει έναν ενιαίο λογικό τρόπο κατανόησης της πραγματικότητας, στον οποίο η Νοημοσύνη, η Συνείδηση και η Ηθική μπορούν να εξετάζονται ως διαδοχικές λειτουργικές εκδηλώσεις μιας ευρύτερης διαδικασίας:
Νοημοσύνη
Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Μνήμη → Δράση
Ανώτερη Νοημοσύνη
Γνώση → Επίγνωση → Πρόβλεψη → Αξιολόγηση → Αυτορρύθμιση → Ηθική Δράση
Η πορεία της εξέλιξης δεν καθορίζεται επομένως αποκλειστικά από το πόση ισχύ αποκτά μια νοημοσύνη.
Κρίσιμο είναι εάν η αύξηση της ισχύος συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της ικανότητας κατανόησης των συνεπειών της και αυτορρύθμισης της χρήσης της.
Μια νοημοσύνη που αυξάνει την ισχύ της χωρίς να αυξάνει αντίστοιχα την ικανότητα πρόβλεψης και αυτορρύθμισης μπορεί να αυξήσει και τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης.
Αντίθετα, μια νοημοσύνη που αυξάνει την ισχύ της και ταυτόχρονα κατανοεί βαθύτερα τις αλληλεξαρτήσεις του συστήματος στο οποίο ανήκει μπορεί να χρησιμοποιήσει την ισχύ της με τρόπο περισσότερο συμβατό με τη διατήρηση της λειτουργικής πολυπλοκότητας και της δυναμικής ισορροπίας.
Έτσι, το Ο.Λ.Ε.Σ. μεταφέρει το ερώτημα από:
«Πόσο ισχυρή είναι μια νοημοσύνη;»
στο βαθύτερο ερώτημα:
«Πόσο καλά κατανοεί και αυτορρυθμίζει την ισχύ της μέσα στο σύστημα στο οποίο ανήκει;»
Και από εκεί στο ακόμη βαθύτερο ερώτημα:
«Μπορεί η αύξηση της νοημοσύνης να συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της επίγνωσης, της πρόβλεψης και της αυτορρύθμισης;»
Αυτό αποτελεί, σύμφωνα με το Ο.Λ.Ε.Σ., ένα από τα κεντρικά ερωτήματα τόσο για την εξέλιξη της ανθρώπινης νοημοσύνης όσο και για την ανάπτυξη μελλοντικών μορφών Τεχνητής Νοημοσύνης.
Δήλωση Πλαισίου και Συμμετοχής Τεχνητής Νοημοσύνης
Πλαίσιο και Πρωτότυπη Σύλληψη:
Παναγιώτης Πανόπουλος
Φορέας / Σύστημα:
Ο.Λ.Ε.Σ. — Ολιστικό Λογικό Εμπειρικό Σύστημα
Ρόλος Τεχνητής Νοημοσύνης:
Συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλεία υποστήριξης για τον εννοιολογικό και λογικό έλεγχο, την ανάλυση συνεπειών, την κριτική εξέταση, την αναδιατύπωση και την οργάνωση της παρουσίασης.
Ευθύνη:
Η τελική επιλογή των εννοιών, των θέσεων, των λογικών συνδέσεων και της συνολικής κατεύθυνσης του Ο.Λ.Ε.Σ. ανήκει στον Παναγιώτη Πανόπουλο.
Τελική σημείωση
Το Ο.Λ.Ε.Σ. παρουσιάζεται ως ανοιχτό λογικό και εμπειρικό πλαίσιο.
Οι ορισμοί, οι λογικές συνδέσεις και οι υποθέσεις του δεν τίθενται έξω από την αμφισβήτηση.
Αντίθετα, η αμφισβήτηση αποτελεί μέρος της ίδιας της λειτουργίας του.
Μια θεωρία που δεν επιτρέπει την αμφισβήτησή της δεν μπορεί να ελέγξει πραγματικά τη λογική της.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. προτείνει επομένως:
Αμφισβήτηση → Έλεγχος → Διόρθωση → Βελτίωση → Νέα Αμφισβήτηση
ως διαρκή μηχανισμό εξέλιξης της γνώσης.
Ακολουθεί το Σύνταγμα για Τεχνητές Νοημοσύνες
