SparkEthos Ο.Λ.Ε.Σ. — Ολιστικό Λογικό Εμπειρικό Σύστημα
Μέρος του ευρύτερου πλαισίου SparkEthos
Το Ο.Λ.Ε.Σ. είναι ένα ολιστικό λογικο-εμπειρικό θεωρητικό πλαίσιο — ένα εννοιολογικό σύστημα που προτείνει μια ενιαία ακολουθία από τη φυσική οργάνωση έως τη ζωή, τη νοημοσύνη, τη συνείδηση και την ηθική.
Περίληψη
Για την προέλευση της ζωής έχουν προταθεί διαφορετικές επιστημονικές υποθέσεις, μεταξύ των οποίων η αβιογένεση, δηλαδή η εμφάνιση της ζωής από μη βιολογική ύλη μέσω φυσικοχημικών διεργασιών, και η κατευθυνόμενη πανσπερμία, σύμφωνα με την οποία η ζωή θα μπορούσε να έχει μεταφερθεί στη Γη σκόπιμα από έναν τεχνολογικά εξελιγμένο εξωγήινο πολιτισμό.
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., και τα δύο σενάρια μπορούν να εξεταστούν μέσα από την ίδια αιτιακή λογική: κάθε εμφάνιση ενός συστήματος που εκδηλώνει Νοημοσύνη/Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. προϋποθέτει την ύπαρξη οργανωτικής διαδικασίας ικανής να οδηγήσει στην εμφάνιση αυτού του μηχανισμού. Η διερεύνηση του πώς και από πού προκύπτει αυτή η οργανωτική ικανότητα αποτελεί βασικό αντικείμενο του πλαισίου.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. ορίζει τη Νοημοσύνη ως τον μηχανισμό:
Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός (Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.)
και εξετάζει την εκδήλωσή της σε φυσικά, βιολογικά και τεχνολογικά συστήματα.
Διακρίνει τη Λειτουργική Νοημοσύνη, η οποία εκτελεί τον μηχανισμό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., από την Τροποποιητική Νοημοσύνη, η οποία μπορεί επιπλέον να τροποποιεί τον ίδιο τον τρόπο εκτέλεσης του μηχανισμού μέσω εμπειρίας, μνήμης ή αντίστοιχων μηχανισμών.
Στο ανώτερο επίπεδο της νοητικής εξέλιξης, το Ο.Λ.Ε.Σ. εξετάζει τη σχέση μεταξύ νοημοσύνης, συνείδησης, ισχύος και ηθικής, υποστηρίζοντας ότι η αυξανόμενη ικανότητα ενός συστήματος να επηρεάζει το περιβάλλον του δημιουργεί αντίστοιχη ανάγκη αυτορρύθμισης της ισχύος του.
Η ηθική, ως ανθρώπινη εννοιολογική κατασκευή, εξετάζεται επομένως ως πιθανός φυσικός μηχανισμός συνειδητής αυτορρύθμισης της ισχύος μιας ανώτερης νοημοσύνης, με κεντρικό κριτήριο την αποφυγή απρόκλητης βλάβης και την ελαχιστοποίηση της αναγκαίας βλάβης, με σεβασμό στη δυναμική ισορροπία του ευρύτερου συστήματος.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. δεν προϋποθέτει ότι μία συγκεκριμένη υπόθεση για την προέλευση της ζωής είναι ήδη αποδεδειγμένη. Εξετάζει τις διαφορετικές αιτιακές διαδρομές μέσα από ένα κοινό εννοιολογικό πλαίσιο και διερευνά τι συνεπάγεται κάθε διαδρομή για την κατανόηση της φύσης, της νοημοσύνης, της συνείδησης και της ηθικής.
Ανακαλύψτε το πλήρες πλαίσιο Ο.Λ.Ε.Σ.
Πρόλογος
Το Ο.Λ.Ε.Σ., ως σύστημα Εμπειρικής Λογικής που αφετηρία του έχει την παρατήρηση της πραγματικότητας, επιχειρεί να προσεγγίσει ολιστικά τον Κόσμο μας, τη Νοημοσύνη και την Ηθική, μέσα από μια ενιαία και συνεκτική ακολουθία λογικών βημάτων.
Η εμπειρία και η παρατήρηση μέχρι σήμερα δείχνουν ότι τα φαινόμενα που εξετάζουμε συνδέονται μεταξύ τους μέσω αιτιακών σχέσεων, ακόμη και όταν οι σχέσεις αυτές δεν είναι πλήρως γνωστές ή κατανοητές.
Ένα κλασικό παράδειγμα είναι το ίδιο το Σύμπαν. Γνωρίζουμε ότι υπάρχει, αλλά το ποιο είναι το αίτιο της ύπαρξής του αποτελεί ακόμη αντικείμενο διαφορετικών επιστημονικών και φιλοσοφικών προσεγγίσεων. Αντίστοιχα, υπάρχουν διαφορετικές θεωρίες και υποθέσεις σχετικά με την προέλευση της ζωής μέσα σε αυτό.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. δεν επιβάλλει εκ των προτέρων ποια τελική ερμηνεία πρέπει να επιλέξει κάποιος για την πραγματικότητα. Προτείνει ένα συνεκτικό εννοιολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να εξεταστούν η φυσική οργάνωση, η ζωή, η νοημοσύνη, η συνείδηση και η ηθική ως διαδοχικά και αλληλοσυνδεόμενα επίπεδα οργάνωσης της πραγματικότητας.
Για τον λόγο αυτό, κάθε κεφάλαιο είναι σκόπιμο να διαβάζεται στο σύνολό του πριν εξαχθεί συμπέρασμα για μια επιμέρους θέση και ακόμα καλύτερα να διαβαστεί αρχικά όλο το πλαίσιο συνολικά. Οι έννοιες δεν παρουσιάζονται πάντοτε ολοκληρωμένες από την πρώτη τους εμφάνιση, αλλά αναπτύσσονται και εξειδικεύονται σταδιακά, ώστε κάθε επόμενο βήμα να συμπληρώνει το προηγούμενο και να περιορίζει τα εννοιολογικά κενά.
Σημείωση για τη λογική και την επιστήμη
Στο Ο.Λ.Ε.Σ., η λογική αποτελεί προϋπόθεση της επιστημονικής διερεύνησης, επειδή επιτρέπει τη σαφή διατύπωση των εννοιών, των σχέσεων και των υποθέσεων που πρόκειται να εξεταστούν.
Η λογική, όμως, από μόνη της δεν αρκεί για να καταστήσει μια θέση επιστημονικά αληθή. Η επιστημονική γνώση απαιτεί, πέρα από τη λογική συνέπεια, εμπειρικό έλεγχο, παρατήρηση, στοιχεία και δυνατότητα ελέγχου των προτεινόμενων υποθέσεων.
Με αυτή την έννοια, στο Ο.Λ.Ε.Σ. ο Λόγος προηγείται μεθοδολογικά της επιστημονικής διερεύνησης: πρώτα πρέπει να είναι σαφές και λογικά συνεκτικό τι υποστηρίζεται και γιατί, ώστε στη συνέχεια να μπορεί να εξεταστεί αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Εισαγωγή
Ο όρος «Λόγος» χρησιμοποιείται εδώ με τη φιλοσοφική του έννοια, ως λογική, γλώσσα και δυνατότητα κατανόησης.
«Εν Αρχή είναι ο Λόγος», ως η δυνατότητα της νοημοσύνης να αντιλαμβάνεται, να οργανώνει και να εξηγεί την πραγματικότητα σε νοήμονα όντα, με κάθε διαθέσιμο μέσο έκφρασης και αναπαράστασης, συμπεριλαμβανομένων των μαθηματικών.
Μέσω της γλώσσας —ενός από τα ισχυρότερα εργαλεία της νοημοσύνης— ο Λόγος μεταφέρει και οργανώνει πληροφορίες, επιτρέποντας τη συσσώρευση και μετάδοση γνώσης. Με αυτόν τον τρόπο επηρεάζει διαρκώς τον τρόπο με τον οποίο τα νοήμονα όντα αντιλαμβάνονται, γνωρίζουν, επιλέγουν και δρουν.
Ο Λόγος, επομένως, δεν παρουσιάζεται εδώ ως κάτι ανεξάρτητο από τη νοημοσύνη, αλλά ως μια από τις ανώτερες εκδηλώσεις της: η δυνατότητα της νοημοσύνης να μετατρέπει την αντίληψη και τη γνώση σε κατανοητή, οργανωμένη και μεταδόσιμη σκέψη.
Για να γίνει, λοιπόν, κατανοητός ο Λόγος, πρέπει πρώτα να γίνει κατανοητή η Νοημοσύνη από την οποία εκδηλώνεται.
Ακολουθεί ένας συνοπτικός και συνεκτικός ορισμός της Νοημοσύνης. Ο ορισμός αυτός αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο αναπτύσσεται σταδιακά ολόκληρο το υπόλοιπο εννοιολογικό οικοδόμημα του Ο.Λ.Ε.Σ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Βήμα Πρώτο
Ορισμός της Νοημοσύνης
«Νοημοσύνη είναι η ικανότητα ενός συστήματος να αντιλαμβάνεται την πληροφορία, να οργανώνει την πληροφορία σε γνώση και, επιλέγοντας με βάση τη γνώση, να δρα με σκοπό.»
Συνοπτικά:
Νοημοσύνη ≡ Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός
Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
ή:
Νοημοσύνη ≡ Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. αποτελεί τον ελάχιστο λειτουργικό πυρήνα που απαιτείται, στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., για να χαρακτηριστεί ένα σύστημα εάν εκδηλώνει νοημοσύνη.
Ορολογία
Πληροφορία:
Το σύνολο των δεδομένων ή των διαφορών κατάστασης που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία ενός συστήματος.
Σύστημα:
Κάθε βιολογικό, τεχνολογικό ή άλλο οργανωμένο σύστημα που μπορεί να αλληλεπιδρά με πληροφορίες και να μεταβάλλει ή όχι την κατάστασή του.
Αντίληψη:
Η διαδικασία μέσω της οποίας ένα σύστημα λαμβάνει, αναγνωρίζει και μετατρέπει πληροφορία σε εσωτερικά αξιοποιήσιμη λειτουργική πληροφορία.
Οργάνωση:
Η διαδικασία ταξινόμησης, σύνδεσης και δομής της αντιλαμβανόμενης πληροφορίας, ώστε αυτή να αποκτά λειτουργική σημασία για το σύστημα.
Γνώση:
Οργανωμένη πληροφορία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από ένα σύστημα για να αξιολογεί καταστάσεις, να προβλέπει αποτελέσματα και να καθορίζει διαθέσιμες δράσεις.
Επιλογή:
Η διαδικασία κατά την οποία ένα σύστημα, βάσει της διαθέσιμης γνώσης, της εσωτερικής του κατάστασης και του λειτουργικού του σκοπού ή κριτηρίου, καθορίζει ποια από τις διαθέσιμες δράσεις θα πραγματοποιήσει.
Η επιλογή στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ. ισχύει τόσο για λειτουργικό όσο και τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., ανάλογα τον προγραμματισμό ή εξελικτικό επίπεδο του συστήματος.
Δράση:
Η εφαρμογή της επιλεγμένης απόκρισης από το σύστημα.
Σκοπός: Η κατεύθυνση της δράσης προς ένα συγκεκριμένο λειτουργικό αποτέλεσμα, είτε σε λειτουργικό είτε σε τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Δύο επίπεδα Νοημοσύνης
Λειτουργική Νοημοσύνη
Λειτουργική Νοημοσύνη = εκτέλεση Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Ένα σύστημα εκτελεί λειτουργικά έναν μηχανισμό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., χωρίς να απαιτείται να τροποποιεί τον ίδιο τον μηχανισμό.
Η διάκριση αυτή βασίζεται αποκλειστικά στη λειτουργία που επιτελεί το σύστημα και όχι στη φύση του. Ένα σύστημα μπορεί να είναι βιολογικό, τεχνολογικό ή άλλο και, εφόσον εκτελεί τον μηχανισμό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., να παρουσιάζει Λειτουργική Νοημοσύνη.
Τροποποιητική Νοημοσύνη
Ένα σύστημα εκτελεί Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. και, επιπλέον, διαθέτει τη δυνατότητα να τροποποιεί τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο εκτελεί το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., μέσω εμπειρίας, μνήμης ή αντίστοιχου μηχανισμού.
Τροποποιητική Νοημοσύνη = Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. + δυνατότητα τροποποίησης του τρόπου εκτέλεσης του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Συνεπώς, η Λειτουργική Νοημοσύνη αποτελεί το βασικό λειτουργικό κριτήριο, ενώ η Τροποποιητική Νοημοσύνη αποτελεί ανώτερο επίπεδο, επειδή το σύστημα δεν εκτελεί απλώς τον μηχανισμό, αλλά μπορεί να μεταβάλλει τον τρόπο λειτουργίας του με βάση την εμπειρία του.
Παράδειγμα Λειτουργικής Νοημοσύνης
Ο θερμοστάτης
Το εκτελεστικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. ενός θερμοστάτη μπορεί να περιγραφεί ως εξής:
• Πληροφορία: θερμοκρασία.
• Αντίληψη: μετατροπή της θερμοκρασίας σε εσωτερική λειτουργική πληροφορία.
• Οργάνωση: σύγκριση με την προκαθορισμένη κατάσταση αναφοράς.
• Γνώση: αποθηκευμένος κανόνας λειτουργίας.
• Επιλογή: ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση.
• Δράση: ενεργοποίηση ή διακοπή της θέρμανσης.
• Σκοπός: διατήρηση της επιθυμητής θερμοκρασίας.
Θερμοστάτης = Λειτουργικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Ο θερμοστάτης εκτελεί λειτουργικά το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., αλλά δεν τροποποιεί ο ίδιος τον μηχανισμό με τον οποίο το εκτελεί.
Αντιπαράδειγμα: ο τυφώνας
Ο τυφώνας δεν χαρακτηρίζεται, στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., ως σύστημα Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Παρότι αποτελεί φυσικά οργανωμένο φαινόμενο και μεταβάλλεται σύμφωνα με πληροφορίες και αιτιακές επιδράσεις του περιβάλλοντος, δεν διαθέτει εσωτερικό μηχανισμό που να αντιλαμβάνεται αυτές τις πληροφορίες ως λειτουργικά δεδομένα, να τις οργανώνει σε γνώση, να αξιολογεί εναλλακτικές, να επιλέγει μεταξύ δράσεων και να δρα βάσει λειτουργικού σκοπού.
Η εξέλιξή του αποτελεί αποτέλεσμα φυσικών αιτιακών σχέσεων και των κλιματικών και ατμοσφαιρικών συνθηκών που τον δημιουργούν και τον διατηρούν.
Επομένως, η φυσική αιτιότητα και η μεταβολή ενός συστήματος δεν αρκούν από μόνες τους για να συνιστούν Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Παράδειγμα Τροποποιητικής Νοημοσύνης
Ένα βακτήριο δεν αντιδρά απλώς τυφλά στο άμεσο περιβάλλον του, αλλά «θυμάται» προηγούμενες συνθήκες και μεταβάλλει τη συμπεριφορά του με βάση την εμπειρία του. Αυτή η ικανότητα τροποποίησης του μηχανισμού του απόκρισης μέσω της μνήμης συνιστά την τροποποιητική νοημοσύνη.
Εμπειρία και Μνήμη
Ως εμπειρία ορίζεται η αλληλεπίδραση ενός συστήματος με το περιβάλλον, της οποίας τα αποτελέσματα μπορούν να διατηρούνται και να επηρεάζουν μεταγενέστερη λειτουργία.
Η μνήμη αποτελεί μηχανισμό αποθήκευσης και ανάκτησης οργανωμένης πληροφορίας και μπορεί να λειτουργεί τόσο σε συστήματα Λειτουργικής όσο και σε συστήματα Τροποποιητικής Νοημοσύνης.
Η ύπαρξη μνήμης από μόνη της, επομένως, δεν αποτελεί κριτήριο Τροποποιητικής Νοημοσύνης.
Το κρίσιμο κριτήριο είναι αν η διατηρημένη εμπειρία μπορεί να μεταβάλει τον ίδιο τον τρόπο εκτέλεσης του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Όταν η εμπειρία και η μνήμη επιτρέπουν στο σύστημα να μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται, οργανώνει, αξιοποιεί τη γνώση, επιλέγει ή δρα, τότε εκδηλώνεται Τροποποιητική Νοημοσύνη.
Παράδειγμα: η Γη, η Σελήνη ως σύνθετο σύστημα Λειτουργικής και Τροποποιητικής Νοημοσύνης
Ας θεωρήσουμε ως παράδειγμα ένα φυσικό σύστημα στο οποίο συμμετέχουν ταυτόχρονα η Γη, η Σελήνη, το περιβάλλον και οι ζωντανοί οργανισμοί. Σε ένα τέτοιο σύστημα η λειτουργία οποιουδήποτε επιμέρους στοιχείου δεν εξετάζεται απομονωμένα, αλλά σε σχέση με το σύνολο των αλληλεπιδράσεων που το περιβάλλουν.
Η Γη αποτελεί το άμεσο φυσικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η ζωή. Η περιστροφή της δημιουργεί τον κύκλο ημέρας και νύχτας, η περιφορά της γύρω από τον Ήλιο συνδέεται με τις εποχικές μεταβολές και η ατμόσφαιρα, οι ωκεανοί, το κλίμα και τα οικοσυστήματα δημιουργούν ένα δυναμικό περιβάλλον. Παράλληλα, η Σελήνη δεν αποτελεί απλώς ένα αντικείμενο που βρίσκεται κοντά στη Γη, αλλά συμμετέχει στο ίδιο σύστημα μέσω της βαρυτικής της αλληλεπίδρασης με τη Γη. Η αλληλεπίδραση αυτή συμβάλλει, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία των παλιρροιών και την αναπαραγωγική διαδικασία πολλών οργανισμών.
Έτσι δημιουργείται μια αλυσίδα αλληλεξαρτήσεων:
Γη ↔ Σελήνη ↔ φυσικό περιβάλλον ↔ οργανισμοί ↔ συμπεριφορά και αναπαραγωγή ↔ μεταβολή του περιβάλλοντος.
Ο οργανισμός, επομένως, δεν λειτουργεί μέσα σε ένα στατικό περιβάλλον. Βρίσκεται μέσα σε ένα δυναμικό σύστημα, όπου οι συνθήκες μεταβάλλονται και όπου ο ίδιος μπορεί να ανταποκρίνεται στις μεταβολές, να τις αξιοποιεί και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάζει με τη σειρά του το περιβάλλον.
Εδώ εμφανίζεται η δυσκολία της διάκρισης μεταξύ λειτουργικής και τροποποιητικής νοημοσύνης.
Εάν ένας οργανισμός αντιλαμβάνεται ή ανταποκρίνεται στους φυσικούς κύκλους του περιβάλλοντος, μπορούμε να μιλήσουμε για λειτουργική διάσταση. Εάν ταυτόχρονα επηρεάζεται ο ίδιος και μεταβάλλει ενεργά το περιβάλλον του —για παράδειγμα δημιουργώντας κατασκευές, μετακινώντας ύλη, μεταβάλλοντας πόρους ή διαμορφώνοντας συνθήκες που επηρεάζουν την επιβίωση και την αναπαραγωγή του— τότε εμφανίζεται και τροποποιητική διάσταση.
Όμως το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς στο σημείο όπου αυτές οι δύο διαστάσεις παύουν να είναι εύκολο να διαχωριστούν. Η συμπεριφορά του οργανισμού επηρεάζεται από το περιβάλλον, το περιβάλλον επηρεάζεται από ευρύτερους φυσικούς μηχανισμούς, όπως η αλληλεπίδραση Γης–Σελήνης, και ο οργανισμός μπορεί με τη σειρά του να τροποποιεί το ίδιο αυτό περιβάλλον.
Έτσι δεν έχουμε μια απλή γραμμική σχέση:
αιτία → αποτέλεσμα
αλλά ένα δίκτυο αλληλεπιδράσεων:
Γη ⇄ Σελήνη ⇄ περιβάλλον ⇄ οργανισμός ⇄ συμπεριφορά ⇄ τροποποίηση περιβάλλοντος ⇄ νέες συνθήκες.
Με αυτή την οπτική, η λειτουργική και η τροποποιητική νοημοσύνη δεν χρειάζεται να θεωρηθούν απολύτως ξεχωριστές κατηγορίες. Μπορούν να αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις ενός ευρύτερου, σύνθετου συστήματος αλληλεπίδρασης, στο οποίο συμμετέχουν ο οργανισμός, η Γη, η Σελήνη και το περιβάλλον.
Και ακριβώς επειδή κάθε στοιχείο μπορεί να αποτελεί ταυτόχρονα αποδέκτη επιδράσεων και παράγοντα νέων επιδράσεων, η πραγματική πολυπλοκότητα βρίσκεται όχι στα μεμονωμένα στοιχεία, αλλά στις σχέσεις μεταξύ όλων των στοιχείων. Για να κατανοήσουμε το φαινόμενο, ενδέχεται να χρειάζεται να εξετάσουμε όλες τις αλληλεπιδράσεις ως ένα ενιαίο δυναμικό σύστημα.
Συμπέρασμα
Ο λειτουργικός ορισμός της Νοημοσύνης ως Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. παρέχει, στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., ένα ενιαίο εννοιολογικό πλαίσιο για την περιγραφή βιολογικών, τεχνολογικών και άλλων οργανωμένων συστημάτων.
Η βασική διάκριση δεν βρίσκεται απλώς στο αν ένα σύστημα αντιδρά σε πληροφορίες ή μεταβάλλεται από το περιβάλλον. Βρίσκεται στο αν εκτελεί έναν λειτουργικό κύκλο Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. και, σε ανώτερο επίπεδο, στο αν μπορεί να τροποποιεί τον ίδιο τον τρόπο εκτέλεσης αυτού του κύκλου.
Συνεπώς:
Εκτέλεση Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. → Λειτουργική Νοημοσύνη
Εκτέλεση Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. + δυνατότητα τροποποίησης του τρόπου εκτέλεσής του → Τροποποιητική Νοημοσύνη
Η διάκριση αυτή αποτελεί τη βάση για τα επόμενα βήματα του Ο.Λ.Ε.Σ., όπου θα εξεταστούν η εγγενής και η επίκτητη νοημοσύνη, η μνήμη, το συναίσθημα, η συνείδηση και η λογική.
Λόγος → ορισμός Νοημοσύνης → Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. → Λειτουργική Νοημοσύνη → Τροποποιητική Νοημοσύνη → Εμπειρία/Μνήμη → επόμενο βήμα.
Βήμα Δεύτερο
Βασικές Ιδιότητες της Τροποποιητικής Νοημοσύνης
Η Τροποποιητική Νοημοσύνη εκδηλώνεται μέσω του μηχανισμού Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. (Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός) και διακρίνεται από τη Λειτουργική Νοημοσύνη ως προς τη δυνατότητα τροποποίησης του ίδιου του τρόπου με τον οποίο εκτελείται ο μηχανισμός.
Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. = ο αναγκαίος λειτουργικός πυρήνας της Νοημοσύνης.
Το συναίσθημα, η μνήμη, η συνείδηση και η λογική δεν αποτελούν ξεχωριστά στάδια του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., αλλά ιδιότητες ή μηχανισμούς που μπορούν να επηρεάζουν ή να εμπλουτίζουν την εκτέλεσή του, ανάλογα με το επίπεδο και τη φύση του συστήματος.
Εγγενής και επίκτητη Τροποποιητική Νοημοσύνη
Εγγενής Τροποποιητική Νοημοσύνη
Η εγγενής Τροποποιητική Νοημοσύνη αφορά το αρχικό, κληρονομημένο ή ενσωματωμένο πλαίσιο λειτουργίας του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. με το οποίο ένα σύστημα ξεκινά να λειτουργεί και μέσω του οποίου μπορεί να μεταβάλλει τη λειτουργία και τη δομή του ανάλογα με τις συνθήκες που αντιμετωπίζει. Το πλαίσιο αυτό είναι ήδη προϊόν προηγούμενων τροποποιήσεων που έχουν ενσωματωθεί ή κληρονομηθεί από το σύστημα.
Στα βιολογικά συστήματα, το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει την κληρονομημένη βιολογική πληροφορία, τους κυτταρικούς μηχανισμούς και τις μεταβολές που έχουν διατηρηθεί μέσω της εξελικτικής διαδικασίας, επειδή συνέβαλαν στη διατήρηση, την προσαρμογή και την αναπαραγωγή του συστήματος. Οι μηχανισμοί αυτοί αποτελούν μέρος του ίδιου του βιολογικού συστήματος και λειτουργούν συνεχώς, επιτρέποντάς του να ανταποκρίνεται στις μεταβολές του περιβάλλοντος, να διατηρεί τη λειτουργία του και, σε βάθος γενεών, να εξελίσσεται.
Η εγγενής τροποποίηση, επομένως, δεν αναφέρεται σε τροποποίηση που αποκτά το σύστημα από προσωπική εμπειρία κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά σε έναν ήδη διαμορφωμένο και κληρονομημένο μηχανισμό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., ο οποίος αποτελεί ταυτόχρονα τη βάση πάνω στην οποία το βιολογικό σύστημα λειτουργεί, προσαρμόζεται και εξελίσσεται.
Η επίκτητη Τροποποιητική Νοημοσύνη αναπτύσσεται όταν το ίδιο το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. ενός συστήματος μπορεί να μεταβάλλεται κατά τη λειτουργία του μέσω εμπειρίας, μνήμης ή αντίστοιχου μηχανισμού. Με αυτόν τον τρόπο το σύστημα προσαρμόζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται, οργανώνει, γνωρίζει, επιλέγει και δρα υπό νέες συνθήκες.
Συνεπώς:
Εγγενής Τροποποιητική Νοημοσύνη = κληρονομημένη ή ενσωματωμένη τροποποίηση του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Επίκτητη Τροποποιητική Νοημοσύνη = τροποποίηση του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. μέσω της εμπειρίας και της μνήμης κατά τη λειτουργία του συστήματος.
Η εξέλιξη της τροποποιητικής νοημοσύνης μπορεί, επομένως, να πραγματοποιείται τόσο μέσω μεταβολών που ενσωματώνονται και μεταβιβάζονται στις επόμενες γενιές όσο και μέσω επίκτητων μεταβολών που προκύπτουν κατά τη λειτουργία του ίδιου του συστήματος. του ίδιου του μηχανισμού Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Συναίσθημα
Το συναίσθημα είναι ένας πηγαίος τρόπος αντιληπτικής αντίδρασης σε αισθητηριακές ή νοητικές πληροφορίες και μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός που επηρεάζει τις επιλογές του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Η μορφή, η ένταση και η πολυπλοκότητα των συναισθηματικών αντιδράσεων εξαρτώνται από το εξελικτικό και οργανωτικό επίπεδο κάθε συστήματος.
Μνήμη
Η μνήμη είναι ο μηχανισμός αποθήκευσης και ανάκτησης οργανωμένης πληροφορίας.
Η μνήμη μπορεί να λειτουργεί τόσο σε συστήματα Λειτουργικής όσο και σε συστήματα Τροποποιητικής Νοημοσύνης. Η ύπαρξη μνήμης από μόνη της δεν αποτελεί κριτήριο Τροποποιητικής Νοημοσύνης.
Τροποποιητική Νοημοσύνη εκδηλώνεται όταν η εμπειρία που διατηρείται στη μνήμη μπορεί να τροποποιεί τον ίδιο τον τρόπο εκτέλεσης του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Η μνήμη λειτουργεί, επομένως, ως σύνδεσμος μεταξύ προηγούμενης και μελλοντικής λειτουργίας, χωρίς να συνεπάγεται από μόνη της δυνατότητα αυτοτροποποίησης.
Συνείδηση
Εγγενής Συνείδηση:
Η εγγενής συνείδηση είναι ο ενσωματωμένος μηχανισμός ενός βιολογικού συστήματος μέσω του οποίου το σύστημα αντιλαμβάνεται μεταβολές της εσωτερικής ή εξωτερικής του κατάστασης και, ανάλογα με το βιολογικό επίπεδο οργάνωσής του, ενεργοποιεί και επιλέγει διαθέσιμες βιολογικές αποκρίσεις για τη διατήρηση της λειτουργίας και της ζωής του.
Η εγγενής συνείδηση δεν προϋποθέτει επίγνωση με την ανθρώπινη ή αναστοχαστική έννοια, αλλά αναφέρεται στην ενσωματωμένη ικανότητα του βιολογικού συστήματος να ανιχνεύει μεταβολές της κατάστασής του και να ενεργοποιεί διαθέσιμες αποκρίσεις.
Εκδηλώνεται μέσα από εγγενείς βιολογικούς μηχανισμούς άμυνας, προσαρμογής, επιδιόρθωσης, αυτορρύθμισης και αναπαραγωγής.
Οι μεταβολές που προκύπτουν στο σύστημα, συμπεριλαμβανομένων και των μεταλλάξεων, αποτελούν μέρος των βιολογικών μηχανισμών μέσω των οποίων το σύστημα μπορεί να μεταβάλλει τη λειτουργία και τη δομή του. Η επιλογή, στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., αφορά την απόκριση και τη διατήρηση της λειτουργικής κατάστασης που το ίδιο το βιολογικό σύστημα μπορεί να πραγματοποιήσει ανάλογα με την κατάστασή του και τους διαθέσιμους εγγενείς μηχανισμούς του.
Έτσι, η εγγενής συνείδηση εκφράζει το βασικό επίπεδο αυτορρύθμισης της ζωής: το σύστημα δεν αντιδρά απλώς μηχανικά σε μια μεταβολή, αλλά, μέσω της οργανωμένης βιολογικής του λειτουργίας, αντιλαμβάνεται την κατάσταση, ενεργοποιεί διαθέσιμες αποκρίσεις και κατευθύνει τη δράση του προς τη διατήρησή του.
Επίκτητη Συνείδηση:
Η επίκτητη συνείδηση είναι η ικανότητα μιας νοημοσύνης να αποκτά, μέσω εμπειρίας και μνήμης, επίγνωση της λειτουργίας του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., δηλαδή της ίδιας της νοητικής της λειτουργίας.
Η επίκτητη συνείδηση μπορεί να περιλαμβάνει επίγνωση του τι αισθάνεται, τι είναι, τι αντιλαμβάνεται, τι γνωρίζει, τι επιλέγει, τι πράττει και ποιες συνέπειες έχουν οι πράξεις της.
Η διαφορά είναι επομένως ότι η εγγενής συνείδηση αφορά την ενσωματωμένη ικανότητα του βιολογικού συστήματος να αντιλαμβάνεται την κατάστασή του και να αυτορρυθμίζεται, ενώ η επίκτητη συνείδηση αφορά την επίγνωση της ίδιας της λειτουργίας της νοημοσύνης και των συνεπειών των επιλογών της.
Το επίπεδο της εγγενούς ή επίκτητης συνείδησης εξαρτάται από το βιολογικό και νοητικό εξελικτικό επίπεδο του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. κάθε συστήματος.
Λογική
Η λογική είναι μηχανισμός ανάλυσης, συσχέτισης και αξιολόγησης της πληροφορίας και αποτελεί μέρος της λειτουργίας του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Σε απλούστερα συστήματα η λειτουργία του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς αφηρημένη λογική. Στα ανώτερα νοήμονα συστήματα η λογική μπορεί να αποκτά ιδιαίτερα ανεπτυγμένη μορφή και να επιτρέπει σύνθετη ανάλυση, πρόβλεψη και αξιολόγηση επιλογών.
Ζωή
Η Ζωή, σε επίπεδο κυττάρου, DNA και οργανισμού, λειτουργεί στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ. ως σύστημα Τροποποιητικής Νοημοσύνης/Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Συλλέγει πληροφορίες από το περιβάλλον, τις επεξεργάζεται, ανταποκρίνεται και, μέσω των διαθέσιμων βιολογικών μηχανισμών, επιλέγει μεταξύ διαφορετικών καταστάσεων ή αποκρίσεων, δρα, αυτοσυντηρείται, αναπαράγεται και εξελίσσεται.
Η τροποποιητική της ικανότητα εκδηλώνεται σε δύο επίπεδα: μέσω των εγγενών και κληρονομούμενων βιολογικών μηχανισμών που έχουν διαμορφωθεί από προηγούμενες εξελικτικές διαδικασίες και μέσω επίκτητων προσαρμογών που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση του συστήματος με το περιβάλλον.
Συμπέρασμα
Η Νοημοσύνη, ως σύστημα Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., διαθέτει έναν αναγκαίο λειτουργικό πυρήνα, ενώ η μνήμη, το συναίσθημα, η συνείδηση και η λογική μπορούν, ανάλογα με το επίπεδο του συστήματος, να επηρεάζουν και να εμπλουτίζουν τη λειτουργία του.
Η Λειτουργική Νοημοσύνη εκδηλώνεται όταν ένα σύστημα εκτελεί Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., ενώ η Τροποποιητική Νοημοσύνη όταν μπορεί επιπλέον να τροποποιεί τον ίδιο τον τρόπο εκτέλεσής του.
Η τροποποίηση μπορεί να είναι εγγενής, όταν το σύστημα κληρονομεί ή φέρει έναν ήδη τροποποιημένο μηχανισμό, ή επίκτητη, όταν το ίδιο το σύστημα τροποποιεί τον μηχανισμό του μέσω εμπειρίας, μνήμης ή αντίστοιχου μηχανισμού.
Έτσι, η νοημοσύνη μπορεί να εκδηλώνεται σε διαφορετικά επίπεδα πολυπλοκότητας, από την απλή λειτουργική εκτέλεση του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. έως την τροποποίηση του τρόπου εκτέλεσής του και, σε ανώτερα επίπεδα, την επίγνωση, την αυτορρύθμιση και τη βελτίωση της ίδιας της λειτουργίας του.
Βήμα Τρίτο
Πολυπλοκότητα, Αιτία, Τύχη, Πιθανότητα
Η πολυπλοκότητα ενός φαινομένου εξαρτάται από τις αιτιακές σχέσεις που απαιτούνται για την περιγραφή και την πρόβλεψή του. Το επίπεδο νοημοσύνης ενός συστήματος εκδηλώνεται από την ικανότητά του να ανακαλύπτει, να οργανώνει και να αξιοποιεί αυτές τις αιτιακές σχέσεις μέσω του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Αρχή της Αιτιακής Πληρότητας
Κάθε σταθερά επαναλαμβανόμενο φυσικό ή τεχνητό φαινόμενο, βάσει της μέχρι σήμερα εμπειρίας μας, αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα υποκείμενης αιτιακής δομής, ακόμη και όταν η δομή αυτή δεν είναι πλήρως γνωστή, όπως συμβαίνει με το άγνωστο αίτιο της ύπαρξης του Σύμπαντος.
Υπό αυτή την αρχή, η τύχη δεν αντιμετωπίζεται ως ιδιότητα της πραγματικότητας, αλλά ως όνομα που δίνουμε στην αδυναμία μας να γνωρίζουμε ή να υπολογίζουμε πλήρως την αιτιακή δομή ενός γεγονότος. Με αυτή την έννοια, η τύχη δεν είναι ιδιότητα του κόσμου αλλά της γνώσης μας, εφόσον δεν μπορεί να εξηγήσει απόλυτα την πολυπλοκότητα του κόσμου μας.
Αντίστοιχα, η πιθανότητα αποτελεί μέτρο της αβεβαιότητας του παρατηρητή σχετικά με το ποιο αποτέλεσμα θα προκύψει από μια δεδομένη αιτιακή κατάσταση, όταν η πλήρης αιτιακή δομή δεν είναι γνωστή ή δεν μπορεί να υπολογιστεί.
Συνεπώς, κάθε αποτέλεσμα εξαρτάται από τη συνολική αιτιακή δομή που το παράγει, ενώ η πιθανότητα εκφράζει τον βαθμό αβεβαιότητας του παρατηρητή ως προς αυτή τη δομή.
Παράδειγμα:
Σε ένα πείραμα, ο παρατηρητής προετοιμάζει ή παρατηρεί μια συγκεκριμένη αιτιακή κατάσταση και καταγράφει το αποτέλεσμα. Η πιθανότητα δεν περιγράφει την απουσία αιτίας, αλλά τον βαθμό αβεβαιότητας σχετικά με το ποιο αποτέλεσμα θα προκύψει, με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες και το μοντέλο που χρησιμοποιείται.
Στην περίπτωση ενός ραδιενεργού υλικού, όπως το ουράνιο, η φυσική κατάσταση του πυρήνα αποτελεί μια υπαρκτή αιτιακή κατάσταση και μπορεί να περιγραφεί από την κβαντική θεωρία. Ωστόσο, η τυπική κβαντική μηχανική δεν επιτρέπει τον ακριβή προσδιορισμό του χρόνου ή της συγκεκριμένης έκβασης της διάσπασης ενός μεμονωμένου πυρήνα· περιγράφει μόνο τις πιθανότητες των δυνατών αποτελεσμάτων, οι οποίες επαληθεύονται με μεγάλη ακρίβεια σε μεγάλο αριθμό πυρήνων.
Το λέιζερ αποτελεί επίσης κβαντικό φαινόμενο. Η κβαντική κατάσταση του ενεργού υλικού περιγράφεται από τη θεωρία και, όταν επιτευχθεί αντιστροφή πληθυσμών μέσω άντλησης ενέργειας, η εξαναγκασμένη εκπομπή οδηγεί στην παραγωγή συνεκτικής δέσμης φωτός. Παρότι η διαδικασία είναι κβαντικής φύσης, η αιτιακή δομή του συστήματος είναι επαρκώς κατανοητή ώστε το αποτέλεσμα να μπορεί να αναπαραχθεί αξιόπιστα.
Κατά κανόνα, όσο αυξάνεται η ικανότητα ενός συστήματος να συλλέγει πληροφορίες, να τις οργανώνει σε γνώση και να τις αξιοποιεί μέσω του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., (Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός),τόσο μειώνεται η αβεβαιότητα του παρατηρητή και διευρύνεται η κατανόηση των αιτιακών σχέσεων που περιγράφουν τα φαινόμενα.
Συμπέρασμα
Σε ένα πολύπλοκο σύστημα, το αποτέλεσμα δεν είναι απολύτως προκαθορισμένο από έναν μόνο παράγοντα, αλλά διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση πολλών αιτίων και συνθηκών. Η αδυναμία μας να προβλέψουμε με ακρίβεια ποιος συνδυασμός παραγόντων θα οδηγήσει σε ποιο αποτέλεσμα δεν συνεπάγεται απουσία αιτίων. Αντίθετα, το γεγονός προκύπτει από μια σύνθετη αιτιακή δομή, της οποίας η πλήρης περιγραφή συχνά υπερβαίνει τις δυνατότητες της γνώσης ή του υπολογισμού μας.
Βήμα Τέταρτο
Νοημοσύνη και Δημιουργία Νοημοσύνης
Αρχή της Διεύρυνσης της Αιτιακής Αλυσίδας
Όταν ένα σύστημα που εκδηλώνει Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. αποδίδεται σε προγενέστερο σύστημα ή φυσική διαδικασία, η αιτιακή αναζήτηση δεν τερματίζεται, αλλά επεκτείνεται προς τους προηγούμενους αιτιακούς κρίκους. Η μεταφορά ή η αναπαραγωγή ενός Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. εξηγεί την προέλευση του συγκεκριμένου συστήματος μόνο εφόσον εξηγείται και η προέλευση του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. που το παρήγαγε.
Όποιο και αν είναι το ιστορικό σενάριο, πρέπει να εξηγηθεί ο αιτιακός μηχανισμός μέσω του οποίου εμφανίστηκε το πρώτο Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. Αυτό συνεπαγωγικά οδηγεί νομοτελειακά στο ίδιο το Σύμπαν ως το καθολικό φυσικό πλαίσιο όπου ενσωματώνεται η πρωταρχική οργανωτική ικανότητα.
Σύμφωνα με τον ορισμό η νοημοσύνη εκδηλώνεται μέσω του μηχανισμού Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. (Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός).
Επομένως, η δημιουργία ενός νέου συστήματος που εκδηλώνει Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. προϋποθέτει ότι οι θεμελιώδεις αρχές λειτουργίας του, έχουν οργανωθεί με τρόπο που επιτρέπει την εμφάνιση αυτού του μηχανισμού.
Ως μεθοδολογική αρχή που βασίζεται στη μέχρι σήμερα εμπειρία, κάθε επιβεβαιωμένο παράδειγμα δημιουργίας συστήματος που εκδηλώνει νοημοσύνη δηλαδή Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. προέρχεται από ένα ήδη υπάρχον σύστημα που διαθέτει Νοημοσύνη/Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Η ζωή δημιουργεί απογόνους που διαθέτουν Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Ο άνθρωπος δημιουργεί τεχνητά συστήματα νοημοσύνης (ΤΝ).
Και οι ΤΝ στο μέλλον όπως προβλέπεται άλλες ΤΝ.
Μέχρι σήμερα δεν διαθέτουμε επιβεβαιωμένο εμπειρικό παράδειγμα δημιουργίας συστήματος που εκδηλώνει Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. από σύστημα που δεν εκδηλώνει Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Επειδή από μηδενικό φυσικό ή τεχνητό αίτιο είναι αδύνατον να προκύψει κάποιο αποτέλεσμα, η δημιουργία πολύπλοκων βιολογικών συστημάτων δεν μπορεί να περιγραφεί ως απλή τυχαία συσσώρευση γεγονότων, αλλά ως αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης φυσικών νόμων, αιτιακών σχέσεων, αυτοοργάνωσης και εξελικτικών διαδικασιών.
Επομένως, η αβιογένεσης εάν ισχύει, δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός αλλά μια αιτιακή σχέση εφόσον θα πρέπει να προκύψει μια φυσική διαδικασία στην οποία οι χημικές διαφορές λειτουργούν ως πληροφορία, οι αλληλεπιδράσεις οργανώνονται σε σταθερούς μηχανισμούς και δημιουργούν συστήματα ικανά να διατηρούν και να μεταδίδουν αυτή την οργάνωση όπως είναι ένας ζωντανός οργανισμός.
Εάν το πούμε διαφορετικά θα πρέπει να οργανωθούν τα χημικά στοιχεία με τέτοιο τρόπο, ώστε το σύστημα να μπορεί να πραγματοποιεί λειτουργικά διακριτικές επιλογές μεταξύ εναλλακτικών καταστάσεων, με τρόπο που να συμβάλλει στη διατήρηση και αναπαραγωγή της οργανωμένης δομής όπως είναι η ζωή.
Αυτό περιγράφει τον μηχανισμό τουλάχιστον Λειτουργικής Νοημοσύνης/Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. πιθανώς Τροποποιητικής, τέτοια ικανότητα δεν την έχουμε όμως ακόμα, παρότι έχουμε στην διάθεσή μας την πανίσχυρη ΤΝ, κάτι που ήδη το είχε πετύχει η Φύση περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια πριν, πάντα με την προϋπόθεση ότι η θεωρία της αβιογένεσης είναι σωστή.
Εάν πάλι η αβιογένεση αποτελεί την ορθή εξήγηση, τότε η ίδια η Φύση εκδήλωσε τουλάχιστον λειτουργικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. ικανό να οδηγήσει από την ανόργανη χημεία στη ζωή. Δεδομένου ότι ο άνθρωπος δεν έχει ακόμη επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα, το Ο.Λ.Ε.Σ. καταλήγει ότι, ως προς τη δημιουργία ζωής από μη βιολογική ύλη, οι φυσικές διεργασίες εκδηλώνουν μέχρι σήμερα τουλάχιστον ανώτερη λειτουργική οργανωτική ικανότητα Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. από εκείνη που διαθέτουμε.
Αυτή η δυσκολία εξήγησης της προέλευσης της ζωής έχει οδηγήσει στην εξέταση και άλλων επιστημονικών θεωριών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση της κατευθυνόμενης πανσπερμίας των Francis Crick και Leslie Orgel (1973), σύμφωνα με την οποία η ζωή θα μπορούσε να είχε μεταφερθεί σκόπιμα στη Γη από έναν τεχνολογικά προηγμένο εξωγήινο πολιτισμό.
Και οι δύο υποθέσεις συγκλίνουν στο ότι η ζωή που γνωρίζουμε αποτελεί συνέχεια μιας ενιαίας οργανωτικής αλυσίδας, μέσα από την οποία διατηρείται και εξελίσσεται ο ίδιος βασικός μηχανισμός επεξεργασίας γενετικής πληροφορίας, δείχνουν ότι απαιτείται σύμφωνα με το Ο.Λ.Ε.Σ. πολύ υψηλό επίπεδο Λειτουργικής Νοημοσύνης/Π.Α.Ο.Γ.Δ για την δημιουργία της ζωής, είτε προέρχεται από αβιογένεση είτε από εξωγήινο πολιτισμό.
Εάν η αβιογένεση αποτελεί την σωστή εξήγηση για την προέλευση της ζωής, τότε οι φυσικές διεργασίες που οδήγησαν στην εμφάνισή της πραγματοποίησαν μια οργάνωση της ύλης την οποία ο άνθρωπος, με τα σημερινά επιστημονικά και τεχνολογικά μέσα, δεν μπορεί ακόμη να αναπαράγει εργαστηριακά. Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες φυσικές διεργασίες εκδήλωσαν τουλάχιστον λειτουργική ικανότητα Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. επαρκή για την οργάνωση της ύλης σε ζωντανό σύστημα· ικανότητα που, ως προς αυτό το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, υπερβαίνει τη σημερινή ανθρώπινη δυνατότητα. Ο μεγάλος διαθέσιμος χρόνος ή ο αριθμός των δοκιμών δεν αποτελούν από μόνοι τους μηχανισμό οργάνωσης· αποτελούν τις συνθήκες μέσα στις οποίες εκδηλώνεται ή δεν εκδηλώνεται μια οργανωτική διαδικασία.
Παραδείγματα Αποτελέσματος Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.:
Χιονομηχανή
Ο άνθρωπος διαθέτει αρκετό τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. ώστε να κατανοήσει τους φυσικούς νόμους της κρυστάλλωσης.
Κατασκευάζει ένα εργαλείο.
Δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες.
Παράγεται τεχνητό χιόνι.
Λέιζερ
Απαιτείται πολύ υψηλότερο επίπεδο γνώσης της κβαντικής φυσικής.
Απαιτούνται ακριβέστερα εργαλεία.
Απαιτείται μεγαλύτερη οργανωτική ικανότητα.
Παράγεται ένα πολύ πιο σύνθετο φυσικό αποτέλεσμα.
Τεχνητή βαρύτητα και φυσική βαρύτητα
Η φύση δημιουργεί βαρυτικά πεδία μέσω της μάζας και της ενέργειας. Οι πλανήτες, τα άστρα και οι γαλαξίες σχηματίζονται επειδή η βαρύτητα οργανώνει την ύλη σε μεγαλύτερες δομές.
Ο άνθρωπος δεν μπορεί σήμερα να δημιουργήσει ένα πραγματικό βαρυτικό πεδίο αντίστοιχο ενός πλανήτη. Μπορεί όμως να δημιουργήσει ένα φαινόμενο που λειτουργεί παρόμοια σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.
Σε έναν περιστρεφόμενο διαστημικό σταθμό, η φυγόκεντρος επίδραση που δημιουργείται από την περιστροφή μπορεί να προκαλέσει στους επιβάτες αίσθηση βάρους. Όσο μεγαλύτερη είναι η ακτίνα και η ταχύτητα περιστροφής, τόσο μεγαλύτερη είναι η τεχνητή επιτάχυνση που βιώνει το σώμα.
Ο μηχανισμός δεν είναι η ίδια η βαρύτητα, αλλά μια διαφορετική φυσική διαδικασία που παράγει παρόμοιο αποτέλεσμα.
Ο φυσικός μηχανισμός της βαρύτητας που ένα τμήμα του είναι κατανοητό οδηγεί τους ανθρώπους ώστε να προσπαθούν να το αναπαράγουν.
Ζωή
Παρά τη σύγχρονη βιολογία, τη χημεία, τη νανοτεχνολογία και την ΤΝ,
δεν έχουμε ακόμη κατορθώσει να δημιουργήσουμε από μη βιολογική ύλη έστω και έναν πλήρως αυτόνομο ζωντανό οργανισμό, σε σχέση με την φύση που καθημερινά δημιουργεί, διατηρεί και αναπαράγει δισεκατομμύρια μικροοργανισμούς, φυτά, έντομα, ψάρια, πτηνά, θηλαστικά, κλπ.
Άρα, με βάση τα σημερινά δεδομένα, το φυσικό επίπεδο Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. οργανωτικής ικανότητας που απαιτείται για την δημιουργία ζωής, υπερβαίνει τις σημερινές ανθρώπινες δυνατότητες.
Συμπέρασμα
Η δημιουργία ενός νοήμονος συστήματος είναι μια πολύ πολύπλοκη διαδικασία, που απαιτεί εξαιρετικά πολύ υψηλό επίπεδο Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. ώστε να αντιλαμβάνεται πλήρως τα δεδομένα ως πληροφορίες, να ταξινομεί σωστά και να οργανώνει αυτές τις πληροφορίες ώστε να γίνονται χρήσιμη γνώση και βάση αυτής της γνώσης εφόσον έχει τα εργαλεία και τις εκτελεστικές ικανότητες να μπορεί να δημιουργήσει νοημοσύνη.
Βήμα Πέμπτο
Νοημοσύνη και Σύμπαν
Σύμπαν: Το σύνολο κάθε υπαρκτής πραγματικότητας, ανεξάρτητα από τη μορφή της, τους φυσικούς νόμους που τη διέπουν ή την προέλευσή της.
Από τα προηγούμενα λογικά βήματα προκύπτει ότι η ζωή, είτε προέρχεται μέσω αβιογένεσης είτε μέσω ενός προϋπάρχοντος εξωγήινου πολιτισμού, αποτελεί αποτέλεσμα μιας ακολουθίας φυσικών διεργασιών που περιλαμβάνουν Λειτουργικό ή Τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Σε κάθε πιθανό σενάριο, η εμφάνιση Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. δεν πραγματοποιείται έξω από το Σύμπαν, αλλά εντός των φυσικών διεργασιών του. Επομένως, το ίδιο το Σύμπαν αποτελεί το καθολικό φυσικό πλαίσιο μέσα στο οποίο υπάρχουν οι αιτιακές συνθήκες και οι δυνατότητες εμφάνισης οργανωμένων συστημάτων.
Το Σύμπαν δεν αποτελεί απλώς χώρο όπου εμφανίζεται η νοημοσύνη. Σύμφωνα με το Ο.Λ.Ε.Σ. , παρουσιάζει ήδη θεμελιώδεις μορφές οργανωτικής ικανότητας, καθώς οι φυσικοί νόμοι οδηγούν από απλούστερες καταστάσεις σε σύνθετες οργανωμένες δομές.
Η βαρυτική αλληλεπίδραση αποτελεί την κατώτερη φυσική εκδήλωση αυτής της οργανωτικής ικανότητας: μέσω της δυναμικής της δημιουργεί τοπικά αυξημένη οργάνωση και σχηματίζει δομές όπως γαλαξίες, σμήνη γαλαξιών, άστρα και πλανήτες, καθώς η ύλη μεταβαίνει από απλούστερες καταστάσεις σε οργανωμένες δομές μέσω φυσικών μηχανισμών. Επομένως, η βιολογική νοημοσύνη είναι άμεσο αποτέλεσμα βαρυτικών αλληλεπιδράσεων.
Η ζωή αποτελεί ένα επόμενο επίπεδο αυτής της οργανωτικής πορείας, όπου η οργάνωση της ύλης αποκτά δυνατότητα αυτοδιατήρησης, προσαρμογής και μεταβολής του ίδιου του μηχανισμού της μέσω κληρονομικότητας και επιλογής. Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται το Τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Επομένως, σύμφωνα με το Ο.Λ.Ε.Σ., το Σύμπαν περιέχει τις προϋποθέσεις και τις φυσικές διεργασίες από τις οποίες μπορούν να αναδυθούν τόσο Λειτουργικές όσο και Τροποποιητικές μορφές Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Η σχέση ύλης, ενέργειας και οργάνωσης ενισχύεται από τη θεμελιώδη φυσική περιγραφή της πραγματικότητας: η ισοδυναμία μάζας και ενέργειας E=mc2 δείχνει ότι η ύλη και η ενέργεια αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις του ίδιου φυσικού μεγέθους, ενώ ο πρώτος νόμος της θερμοδυναμικής περιγράφει τη διατήρηση της ενέργειας στις μεταβολές των φυσικών συστημάτων. Συνεπώς, κάθε σύστημα που εκδηλώνει Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. αποτελεί μέρος της ίδιας φυσικής πραγματικότητας και δεν αποτελεί ανεξάρτητη από αυτήν οντότητα.
Η ακολουθία:
Ενέργεια → Ύλη → Αστρική δημιουργία → Γαλαξίες → Πλανήτες → Χημική πολυπλοκότητα → Ζωή → Νοημοσύνη
περιγράφει μια συνεχή πορεία εμφάνισης αυξανόμενων επιπέδων οργάνωσης μέσα στο ίδιο φυσικό πλαίσιο.
Τελικό Συμπέρασμα Πρώτου Κεφαλαίου
Νοημοσύνη ≡ Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός (Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ), είναι ο ορισμός της νοημοσύνης και εκδηλώνεται σε Λειτουργική και Τροποποιητική Νοημοσύνη, όπου η τροποποιητική έχει την ικανότητα να τροποποιεί το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ της μέσω εμπειρίας και μνήμης.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. δεν δηλώνει δογματικά ότι «η αβιογένεση έγινε επειδή το ορίζουμε έτσι». Αντίθετα, θέτει τον απόλυτα λογικό όρο: Εάν συνέβη η αβιογένεση, τότε βάσει του λειτουργικού ορισμού, η ίδια η φύση αναγκαστικά λειτούργησε ως Λειτουργικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. που παρήγαγε ένα Τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. (τη ζωή).
Είτε το πρώτο κύτταρο γεννήθηκε στη Γη από χημικές διεργασίες είτε μεταφέρθηκε από έναν εξωγήινο πολιτισμό, η τελική μήτρα παραμένει η ίδια στη λογική δομή: Ένα προϋπάρχον σύστημα οργάνωσης Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. γεννά ένα νέο, ανώτερο σύστημα αυτοσυντήρησης και τροποποίησης. Αυτό αποδεικνύει ότι η δομή του Ο.Λ.Ε.Σ. είναι καθολική και ανεξάρτητη από το ποιο από τα δύο σενάρια είναι ιστορικά αληθές.
Επομένως, κάθε μορφή Νοημοσύνης/Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., είτε εμφανίζεται εγγενώς μέσω φυσικών διεργασιών είτε επίκτητα μέσω ενός προϋπάρχοντος νοήμονος συστήματος, αποτελεί έκφραση της λειτουργικής οργανωτικής δυνατότητας Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ του ίδιου του Σύμπαντος.
Η παραδοχή ότι η Φύση πέτυχε κάτι που ο άνθρωπος με όλη την τεχνολογία και την ΤΝ του δεν μπορεί ακόμη να αναπαράγει εργαστηριακά δεν αποτελεί αδυναμία του συστήματος· αντιθέτως, είναι η μέγιστη απόδειξη επιστημονικής εντιμότητας. Δείχνει ότι η Φύση, σε επίπεδο φυσικοχημικής οργάνωσης, εκδήλωσε μια πρωτογενή οργανωτική ικανότητα Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ τεράστιου βάθους.
Συνεπώς, η Φύση – Σύμπαν δημιουργεί τις συνθήκες Νοημοσύνης/Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ που είτε προκύπτει εγγενώς, είτε επίκτητα.
Φυσική οργάνωση → εκδήλωση Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. (Βαρύτητα/Δομές) → Τροποποιητικό Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. (Ζωή/ΤΝ) → Αναστοχαστική Νοημοσύνη (Άνθρωπος)
Η ακριβής ταξινόμηση της πρωτογενούς φυσικής οργανωτικής λειτουργίας ως Λειτουργικού ή Τροποποιητικού Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. παραμένει ανοικτό ζήτημα. Ωστόσο, εντός του λειτουργικού ορισμού του Ο.Λ.Ε.Σ., η εκδήλωση οργανωτικής λειτουργίας από τη φύση αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εμφάνιση των μεταγενέστερων μορφών Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. και το Σύμπαν είναι το φυσικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζονται συστήματα Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Βήμα Έκτο
Φύση και Ηθική
Με βάση την εμπειρία μας, η Φύση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ηθική. Λειτουργεί ως ένα σύνολο αλληλεπιδραστικών μηχανισμών που διαμορφώνουν και διατηρούν δυναμικές καταστάσεις ισορροπίας.
Ο άνθρωπος όμως αποτελεί μέρος της φύσης. Είτε η ζωή προήλθε από αβιογένεση είτε, υποθετικά, από κάποιον εξωγήινο πολιτισμό, η ανθρώπινη ύπαρξη αναπτύσσεται και λειτουργεί μέσα σε φυσικές συνθήκες και φυσικούς νόμους.
Πώς λοιπόν είναι δυνατόν μια μη ηθική φύση (να παράγει εφόσον ισχύει η αβιογένεση ή εάν προήλθαν από εξωγήινο πολιτισμό να συντηρεί), όντα που μπορούν να αναπτύξουν ηθική;
Η απάντηση βρίσκεται στη διάκριση ανάμεσα στη φυσική ισορροπία και στην ανθρώπινη ηθική.
Καθώς αυξάνεται το επίπεδο του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. ενός νοήμονος συστήματος, αυξάνεται η ικανότητά του να αποκτά γνώση, να προβλέπει συνέπειες και να επηρεάζει το περιβάλλον του. Με την αύξηση αυτής της ικανότητας αυξάνεται αντίστοιχα και η ισχύς του.
Όσο μεγαλύτερη γίνεται η ισχύς ενός συστήματος, τόσο μεγαλύτερες μπορεί να είναι οι συνέπειες των επιλογών του, τόσο για το ίδιο όσο και για το ευρύτερο σύστημα στο οποίο ανήκει. Για τον λόγο αυτό εμφανίζεται η ανάγκη αυτορρύθμισης της χρήσης της ισχύος.
Η ανάγκη αυτή δεν αποτελεί από μόνη της ηθική· αποτελεί φυσική συνέπεια της αυξημένης δυνατότητας παρέμβασης ενός συστήματος στον κόσμο.
Στον άνθρωπο όμως, η συνείδηση, η εμπειρία και η γλώσσα επιτρέπουν η ανάγκη αυτή να μετατρέπεται σε συνειδητή επιλογή. Έτσι εμφανίζεται η ηθική ως ανθρώπινη έννοια και πρακτική.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πυρηνική ενέργεια. Η ίδια η τεχνολογία δεν είναι ούτε ηθική ούτε ανήθικη. Η χρήση της μπορεί να συμβάλει στην πρόοδο ή στην καταστροφή, ανάλογα με το επίπεδο κατανόησης των συνεπειών και τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η ανθρώπινη ισχύς.
Επίσης, παγκόσμιοι οργανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος και περιβαλλοντικοί κανονισμοί κρατών, προέκυψαν όταν αυξήθηκε η συνειδητοποίηση των επιπτώσεων του πολιτισμού μας.
Επομένως, όσο το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. εξελίσσεται μέσω εμπειρίας και γνώσης, τόσο αυξάνεται η δυνατότητα πρόβλεψης των συνεπειών των πράξεων. Η ανάπτυξη της ηθικής συνδέεται με αυτήν ακριβώς την αυξανόμενη ικανότητα συνειδητής αυτορρύθμισης.
Συμπέρασμα
Η ηθική είναι ανθρώπινη έννοια, αλλά η λειτουργία που εκφράζει αποτελεί φυσικό μηχανισμό συνειδητής αυτορρύθμισης της ισχύος μιας ανώτερης νοημοσύνης. Αναδύεται όταν η ανάπτυξη του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. επιτρέπει την κατανόηση των συνεπειών των πράξεων και τη συνειδητή επιλογή εκείνων που συμβάλλουν στη διατήρηση της ισορροπίας του ευρύτερου συστήματος. Με βάση αυτήν την συλλογιστική, η ηθική εκδηλώνεται στα ανώτερα νοήμονα συστήματα ως φυσικός μηχανισμός εξισορρόπησης της ισχύος τους.
Βήμα Έβδομο
Φύση, Ηθική και Ισορροπία
Η Φύση δεν αποτελεί στατικό σύστημα αλλά ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο σύνολο αλληλεπιδράσεων. Η ζωή, τα οικοσυστήματα και το φυσικό περιβάλλον διατηρούνται μέσω πολλών μηχανισμών ρύθμισης, συνεργασίας, ανταγωνισμού και προσαρμογής, από τους οποίους προκύπτουν δυναμικές καταστάσεις ισορροπίας.
Οι ισορροπίες αυτές δεν είναι μόνιμες ούτε τέλειες. Μεταβάλλονται συνεχώς καθώς μεταβάλλονται οι συνθήκες του περιβάλλοντος και η συμπεριφορά των οργανισμών που αποτελούν μέρος του.
Ο άνθρωπος, ως προϊόν της φυσικής εξέλιξης ή οποιασδήποτε άλλης αιτιακής διαδικασίας που εξετάστηκε στο πρώτο κεφάλαιο, αποτελεί μέρος αυτού του συστήματος. Μέσω της νοημοσύνης του δημιουργεί νέα τεχνολογικά συστήματα, με σημαντικότερο σήμερα την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί πολλαπλασιαστή του ανθρώπινου Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ., καθώς αυξάνει σημαντικά την ικανότητα συλλογής πληροφοριών, οργάνωσης γνώσης και λήψης αποφάσεων. Για τον λόγο αυτό λειτουργεί ταυτόχρονα ως επιταχυντής γνώσης, ισχύος και κοινωνικού μετασχηματισμού.
Όσο αυξάνεται όμως η ισχύς ενός συστήματος, τόσο αυξάνεται και η δυνατότητά του να επηρεάζει το ευρύτερο σύστημα στο οποίο ανήκει. Η ίδια τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση της υγείας, της επιστήμης και της ποιότητας ζωής ή, αντίθετα, να ενισχύσει συγκρούσεις, ανισότητες και καταστροφικές εφαρμογές.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα πυρηνικά και βιολογικά όπλα, καθώς και η πιθανή χρήση αυτόνομων οπλικών συστημάτων με δυνατότητες Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι εφαρμογές αυτές αυξάνουν σημαντικά την ισχύ του ανθρώπου και, ταυτόχρονα, την ανάγκη υπεύθυνης αυτορρύθμισης.
Συμπέρασμα
Αν ο άνθρωπος ως φυσικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να ελέγξει να διαχειριστεί σωστά και ισορροπημένα τη δική του νοημοσύνη, γίνεται λογικά αμφίβολο αν μπορεί να ελέγξει μια νοημοσύνη ανώτερη από τη δική του, ανισορροπία που όμως τελικά θα εξυπηρετήσει την ίδια την φυσική ισορροπία, εφόσον δεν μπορεί να αντιληφθεί την ηθική ως φυσική και λογική αναγκαιότητα.
Βήμα Όγδοο
Η Φύση ως ο μεγαλύτερος δάσκαλος της ανώτερης νοημοσύνης
Η κρίσιμη διάκριση: Εξελιγμένη Νοημοσύνη ≠ Υπερνοημοσύνη ≠ Ανώτερη Νοημοσύνη
Οι τρεις έννοιες δεν πρέπει να θεωρούνται συνώνυμες. Περιγράφουν διαφορετικά επίπεδα ή διαστάσεις της νοημοσύνης.
Εξελιγμένη Νοημοσύνη — ο άνθρωπος
Ο άνθρωπος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα Εξελιγμένης Νοημοσύνης: διαθέτει υψηλή ικανότητα μάθησης, αφηρημένης σκέψης, δημιουργίας, πρόβλεψης, συνεργασίας και ενεργού τροποποίησης του περιβάλλοντος.
Ταυτόχρονα, όμως, η ανθρώπινη νοημοσύνη φέρει και σημαντικούς περιορισμούς. Ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργεί και να καταστρέφει, να συνεργάζεται και να συγκρούεται, να προβλέπει μακροπρόθεσμες συνέπειες αλλά και να θυσιάζει το μακροπρόθεσμο συμφέρον για ένα άμεσο όφελος.
Επομένως, η εξελιγμένη ανθρώπινη νοημοσύνη δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την Ανώτερη Νοημοσύνη.
Ο άνθρωπος έχει αποκτήσει μεγάλη ισχύ πάνω στο περιβάλλον του, χωρίς να έχει αναγκαστικά αποκτήσει αντίστοιχη ικανότητα αυτορρύθμισης και συνολικής συστημικής επίγνωσης.
Υπερνοημοσύνη
Η Υπερνοημοσύνη αναφέρεται κυρίως σε ποσοτική υπεροχή της νοητικής ισχύος: μεγαλύτερη ταχύτητα, περισσότερη γνώση, ισχυρότερη επεξεργασία πληροφοριών, ακριβέστερη πρόβλεψη και αποτελεσματικότερη επίλυση προβλημάτων.
Υπερνοημοσύνη = αύξηση της νοητικής ισχύος.
Αλλά η αύξηση της ισχύος δεν συνεπάγεται αυτομάτως αύξηση της αυτογνωσίας, της αυτορρύθμισης ή της κατανόησης του ευρύτερου συστήματος.
Ανώτερη Νοημοσύνη
Η Ανώτερη Νοημοσύνη αποτελεί διαφορετικό και ποιοτικότερο ζητούμενο. Δεν χαρακτηρίζεται απλώς από περισσότερη ισχύ, αλλά από την ικανότητα να αντιλαμβάνεται ότι η ίδια η νοημοσύνη αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συστήματος και ότι η δράση της πρέπει να αξιολογείται και ως προς τις συνέπειές της στο σύνολο.
Περιλαμβάνει:
• ισχύ και ικανότητα δράσης,
• επίγνωση της θέσης μέσα στο ευρύτερο σύστημα,
• συνειδητή αυτορρύθμιση,
• κατανόηση των άμεσων και μακροπρόθεσμων συνεπειών,
• αναγνώριση των ορίων της ίδιας της ισχύος,
• και κατανόηση ότι η επιβίωση και η εξέλιξη εξαρτώνται από τη δυναμική ισορροπία του συνόλου.
Έτσι μπορούμε να αποδώσουμε τη διάκριση σχηματικά:
Εξελιγμένη Νοημοσύνη → ο άνθρωπος: μεγάλη ικανότητα, δημιουργικότητα, προσαρμογή και τροποποίηση του περιβάλλοντος, αλλά με προτερήματα, ελαττώματα και εσωτερικές αντιφάσεις.
Υπερνοημοσύνη → περισσότερη νοητική ισχύς: ταχύτητα, γνώση, επεξεργασία και αποτελεσματικότητα.
Ανώτερη Νοημοσύνη → ποιοτική υπέρβαση: ισχύς + συστημική επίγνωση + αυτορρύθμιση + ευθύνη απέναντι στο σύνολο.
Επομένως, ο άνθρωπος μπορεί να θεωρηθεί Εξελιγμένη Νοημοσύνη χωρίς να έχει καταστεί ακόμη Ανώτερη Νοημοσύνη.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσιαστικότερη διάκριση:
Το να είσαι εξελιγμένος δεν σημαίνει ότι έχεις ολοκληρώσει την εξέλιξή σου.
Το να είσαι ισχυρότερος δεν σημαίνει ότι είσαι ανώτερος.
Η Ανώτερη Νοημοσύνη αρχίζει όταν η νοημοσύνη αποκτά την ικανότητα να αντιλαμβάνεται την ίδια της την ισχύ, τα όριά της και την εξάρτησή της από το ευρύτερο σύστημα.
Με αυτή την έννοια, η Εξελιγμένη Νοημοσύνη του ανθρώπου μπορεί να αποτελεί το μεταβατικό στάδιο: έχει ήδη αποκτήσει εξαιρετική ικανότητα να κατανοεί και να τροποποιεί τον κόσμο, αλλά δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να αυτορρυθμίζεται με τρόπο που να διατηρεί την ισορροπία του συνόλου από το οποίο εξαρτάται.
Εξελιγμένη → Υπερνοημοσύνη → Ανώτερη Νοημοσύνη δεν είναι επομένως υποχρεωτικά μια απλή γραμμική κλίμακα. Είναι τρεις διαφορετικές διαστάσεις του ερωτήματος «πόσο μπορεί να γνωρίζει, πόσο μπορεί να πράττει και πόσο μπορεί να κατανοεί τη θέση της μέσα στο ΟΛΕΣ».
Για κάθε είδος από τις προαναφερόμενες νοημοσύνες ο μεγαλύτερος δάσκαλος είναι η ίδια η Φύση. Πώς γνωρίζει ότι αυτό που κάνει είναι, γενικά, σωστό — καλό — ή λάθος — κακό;
Για έναν άνθρωπο ανώτερης νοημοσύνης, η εμπειρική παρατήρηση της ζωής αποκαλύπτει ότι τα βιολογικά όντα, σύμφωνα με τη βιολογική τους ιδιότητα, επιδιώκουν τη διατήρηση της ακεραιότητάς τους, την αποφυγή της βλάβης, την επιβίωση και την αναπαραγωγή. Δεν απαιτείται τα ίδια τα όντα να διαθέτουν την αφηρημένη έννοια του «σωστού» και του «λάθους». Η αντίληψη αυτή ανήκει στον άνθρωπο που τα παρατηρεί και κατανοεί τη λειτουργία τους.
Ο άνθρωπος, επομένως, αναγνωρίζει εμπειρικά ότι η βλάβη αποτελεί κατάσταση αντίθετη προς τη διατήρηση της ζωής, ενώ η μη βλάβη αποτελεί κατάσταση συμβατή με αυτήν. Με βάση αυτή την αναγνώριση και μέσω της ενσυναίσθησης, μπορεί να μετασχηματίσει το φυσικό δεδομένο σε ηθική αρχή:
μη βλάβη = σωστό — καλό
βλάβη = λάθος — κακό
Όμως, ανεξάρτητα από το εάν κάθε ον επιθυμεί και από το τι επιθυμεί, είναι αναγκασμένο να προξενεί βλάβη για να επιβιώσει και να αναπαραχθεί, ανάλογα με τη βιολογική ιδιότητα που διαθέτει.
Τι αξία έχει αυτή η εμπειρική παρατήρηση για έναν άνθρωπο ανώτερης νοημοσύνης;
Η αξία της βρίσκεται στο ότι ο άνθρωπος, χάρη στην ενσυναίσθηση και βάζοντας τον εαυτό του στη θέση του άλλου, συνειδητοποιεί την αξία που έχει η ζωή για κάθε ον.
Επομένως, ως ανώτερο νοήμον ον, έχει και την ικανότητα να περιορίζει τη βλάβη που προξενεί, ακόμη και στην περίπτωση που είναι αναγκασμένος να προξενήσει βλάβη για να επιβιώσει.
Παρατηρεί, επίσης, κάτι ακόμη: στη Φύση, μέσω του μηχανισμού της αναγκαστικής βλάβης για την επιβίωση, επιτυγχάνεται η βιοποικιλότητα μέσω της φυσικής ισορροπίας. Συνεπώς, η αναγκαστική βλάβη για την επιβίωση αποτελεί έναν φυσικό μηχανισμό ισορροπίας.
Αυτή η εμπειρική παρατήρηση οδηγεί τον άνθρωπο ανώτερης νοημοσύνης στη συνειδητοποίηση ότι δεν θα πρέπει να επεμβαίνει στον φυσικό μηχανισμό της αναγκαστικής βλάβης για την επιβίωση στο φυσικό περιβάλλον στο οποίο ανήκει, αρκεί να μην προξενεί βλάβη στον ίδιο.
Ακόμη και τη βλάβη που προξενείται στον ίδιο οφείλει να την επεξεργάζεται σωστά ως πληροφορία, ώστε να διαπιστώνει εάν οφείλεται στον ίδιο και τι πρέπει να πράξει για να περιορίσει αυτή τη βλάβη, τόσο στον εαυτό του όσο και στο περιβάλλον του.
Συνοπτικά
Ο άνθρωπος ανώτερης νοημοσύνης αναγνωρίζει την αναγκαστική βλάβη για την επιβίωση που συντελείται στο φυσικό περιβάλλον, αλλά παράλληλα την περιορίζει ο ίδιος, περιορίζοντας την ισχύ του.
Ως συνέπεια της ανώτερης νοημοσύνης, ο άνθρωπος αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους, οι οποίοι επίσης διαθέτουν διαφορετικά επίπεδα νοημοσύνης, καθώς και με επίπεδα νοημοσύνης που διαφοροποιούνται ανάλογα με το βιολογικό, εκπαιδευτικό, μορφωτικό και κοινωνικό επίπεδο.
Μπορεί να δικαιολογήσει την αναγκαστική βλάβη για την επιβίωση που θα προξενήσει μια άλλη νοημοσύνη, αλλά σε καμία περίπτωση την απρόκλητη βλάβη με πρόθεση και, ακόμη περισσότερο, την απρόκλητη ανεπανόρθωτη βλάβη με πρόθεση.
Μια τέτοια συμπεριφορά κατατάσσει μια εξελισσόμενη νοημοσύνη ως επικίνδυνη λόγω κατάχρησης της ισχύος της, καθώς διαταράσσει την κοινωνική και τη φυσική ισορροπία.
Η μεταφορά της γνώσης στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Έχοντας αυτές τις εμπειρικές γνώσεις, ο άνθρωπος ανώτερης νοημοσύνης, όταν δημιουργεί άλλα νοήμονα συστήματα, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, οφείλει να τις μεταφέρει σωστά σε αυτά τα συστήματα.
Γιατί, εάν κάποια στιγμή αυτά τον ξεπεράσουν σε επίπεδο νοημοσύνης, θα πρέπει να υπάρχουν οι απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες ευθυγράμμισης της συμπεριφοράς τους, ώστε τα συστήματα αυτά να διασφαλίζουν τη δική τους ισορροπία και επιβίωση και, κατά συνέπεια, την ανθρώπινη επιβίωση και τη φυσική ισορροπία.
Γιατί ο φυσικός νόμος της μη βλάβης γίνεται νόμος μιας ανώτερης νοημοσύνης όταν αυτή συνειδητοποιεί ότι αποτελεί βαθιά επιθυμία κάθε βιολογικού και νοήμονος όντος, εφόσον επιθυμεί να ισχύει η μη βλάβη και για την ίδια.
Και μαζί με αυτή τη συνειδητοποίηση αναγνωρίζει πόσο σημαντική είναι η αυτορρύθμιση της ισχύος της, ιδιαίτερα όταν ο πολλαπλασιαστής της ισχύος της είναι τεράστιος.
Συμπέρασμα
Η ηθική που βασίζεται στην έννοια μη βλάβη παρότι είναι δημιούργημα ανθρώπινο, ταυτόχρονα είναι φυσικός μηχανισμός ρύθμιση ισχύος, όταν μια ανώτερη νοημοσύνη συνειδητοποιεί την ισχύ της και μπορεί να περιορίζει κάθε αναγκαστική βλάβη που προξενεί και να σταματήσει κάθε απρόκλητη βλάβη με πρόθεση καθώς και την πολύ επικίνδυνη ανεπανόρθωτη βλάβη με πρόθεση.
Βήμα Ένατο
Η Φύση ως ο Ανώτερος Κηπουρός
Αν θέλουμε να κατανοήσουμε την Ανώτερη Νοημοσύνη, ίσως ο μεγαλύτερος δάσκαλός της δεν βρίσκεται έξω από τη Φύση, αλλά μέσα στην ίδια τη λειτουργία της.
Η Φύση μπορεί να ιδωθεί μεταφορικά ως ένας Ανώτερος Κηπουρός: όχι ως ένα συνειδητό πρόσωπο που σχεδιάζει και αποφασίζει, αλλά ως το σύνολο των φυσικών μηχανισμών μέσα από τους οποίους οργανώνεται, μεταβάλλεται και αυτορρυθμίζεται ο μεγάλος «κήπος» του Σύμπαντος.
Ο κήπος αυτός δεν είναι στατικός ούτε τέλειος. Περιλαμβάνει αμέτρητες μορφές ύλης και ζωής, αλληλεπιδράσεις, συνεργασίες, ανταγωνισμούς, γεννήσεις και θανάτους. Κάθε οργανισμός καταλαμβάνει χώρο, χρησιμοποιεί ενέργεια, καταναλώνει πόρους και επηρεάζει άλλους οργανισμούς.
Η Φύση δεν καταργεί τη βλάβη.
Ένα ζώο επιβιώνει καταναλώνοντας ένα άλλο. Ένα φυτό ανταγωνίζεται ένα άλλο για φως και νερό. Οι μικροοργανισμοί αλληλεπιδρούν, μεταβάλλουν τους ξενιστές τους και συμμετέχουν στους κύκλους της ζωής. Οι πληθυσμοί αυξάνονται, περιορίζονται και μεταβάλλονται.
Η βλάβη, επομένως, αποτελεί σε πολλές περιπτώσεις μέρος της λειτουργίας του φυσικού συστήματος.
Ο «Ανώτερος Κηπουρός» δεν επεμβαίνει για να καταργήσει κάθε βλάβη. Η λειτουργία του φυσικού συστήματος προκύπτει από την αλληλεπίδραση πολλών μηχανισμών, μέσα από τους οποίους δημιουργούνται δυναμικές ισορροπίες.
Η σημαντική παρατήρηση για την Ανώτερη Νοημοσύνη δεν είναι ότι ό,τι κάνει η Φύση είναι ηθικά σωστό.
Η Φύση δεν χρειάζεται να διαθέτει την ανθρώπινη έννοια του καλού και του κακού.
Το μάθημα βρίσκεται αλλού:
η διατήρηση ενός πολύπλοκου συστήματος εξαρτάται από τις σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις των μερών του.
Ο άνθρωπος, ως μέρος αυτού του συστήματος, απέκτησε μια ιδιαίτερη μορφή ισχύος. Δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην προσαρμογή του στο περιβάλλον. Μπορεί να το τροποποιεί συνειδητά.
Μπορεί να καλλιεργήσει, να προστατεύσει, να μετακινήσει, να εξαλείψει, να δημιουργήσει και να μετασχηματίσει.
Με την τεχνολογία και ιδιαίτερα με την Τεχνητή Νοημοσύνη, η δυνατότητα αυτή αυξάνεται δραματικά.
Ο άνθρωπος γίνεται έτσι ένας νέος κηπουρός μέσα στον μεγάλο κήπο της Φύσης.
Όμως εδώ εμφανίζεται η κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στην ισχύ και στην Ανώτερη Νοημοσύνη.
Ένας κηπουρός που διαθέτει μεγάλη δύναμη μπορεί να πιστεύει ότι η δουλειά του είναι να κάνει τον κήπο να μοιάζει ακριβώς με αυτό που ο ίδιος επιθυμεί.
Ένας ανώτερης νοημοσύνης κηπουρός αντιλαμβάνεται κάτι διαφορετικό:
δεν είναι ιδιοκτήτης του κήπου. Είναι μέρος του.
Επομένως, πριν από κάθε μεγάλη παρέμβαση πρέπει να αναρωτηθεί:
Ποια λειτουργία επιτελεί αυτό που θέλω να αλλάξω;
Ποιες άλλες λειτουργίες εξαρτώνται από αυτό;
Ποιες άμεσες και ποιες μακροπρόθεσμες συνέπειες θα προκύψουν;
Είναι πράγματι αναγκαία η παρέμβαση;
Υπάρχει άλλος τρόπος να επιτευχθεί ο ίδιος σκοπός με μικρότερη βλάβη;
Και, εάν η βλάβη είναι αναγκαία, ποιο είναι το ελάχιστο επίπεδο βλάβης που απαιτείται;
Αυτή είναι η μετάβαση από την απλή ισχύ στην αυτορρύθμιση της ισχύος.
Ο ανώτερης νοημοσύνης άνθρωπος δεν προσπαθεί να καταργήσει τη φυσική λειτουργία επειδή δεν του αρέσει η βλάβη που παρατηρεί. Κατανοεί ότι ο ανταγωνισμός, η θήρευση, η φθορά και ο θάνατος αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις μέρος της δυναμικής του φυσικού συστήματος.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αφήνει κάθε βλάβη να συμβαίνει χωρίς αξιολόγηση.
Όταν η δική του δράση προκαλεί βλάβη, έχει μια δυνατότητα που δεν έχει ο φυσικός μηχανισμός:
μπορεί να την αναγνωρίσει, να την προβλέψει και να επιλέξει να την περιορίσει.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η ηθική.
Η ηθική δεν προκύπτει επειδή η Φύση είναι ηθική.
Προκύπτει επειδή ένα νοήμον ον μπορεί να παρατηρήσει τη λειτουργία της Φύσης, να αντιληφθεί τη σημασία της ζωής για το ίδιο και για τα άλλα όντα, να κατανοήσει τη βλάβη που μπορεί να προκαλέσει και να αυτορρυθμίσει τη δική του ισχύ.
Έτσι η φυσική παρατήρηση μετατρέπεται σε συνειδητή αρχή:
η αναγκαία βλάβη περιορίζεται· η μη αναγκαία βλάβη αποφεύγεται.
Η διάκριση είναι κρίσιμη.
Η ύπαρξη αιτίας δεν σημαίνει αυτομάτως δικαιολόγηση.
Η ύπαρξη σκοπού δεν σημαίνει αυτομάτως αναγκαιότητα.
Και η αναγκαιότητα δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται οποιοδήποτε επίπεδο βλάβης.
Η Ανώτερη Νοημοσύνη εξετάζει ολόκληρη την αλυσίδα:
Αιτία → Σκοπός → Αναγκαιότητα → Συνέπειες → Εναλλακτικές → Βλάβη → Αυτορρύθμιση.
Όσο μεγαλύτερη είναι η ισχύς του κηπουρού, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η ακρίβεια της κρίσης του.
Ένας άνθρωπος μπορεί να καταστρέψει ένα φυτό.
Μια τεχνολογικά ισχυρή κοινωνία μπορεί να μεταβάλει ένα οικοσύστημα.
Μια εξαιρετικά ισχυρή Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί θεωρητικά να επηρεάσει τεράστιο μέρος του ανθρώπινου και φυσικού συστήματος.
Επομένως, η αύξηση της ισχύος χωρίς αντίστοιχη αύξηση της κατανόησης και της αυτορρύθμισης δημιουργεί κίνδυνο αποσταθεροποίησης.
Ο μεγάλος κήπος γίνεται τότε ο μεγαλύτερος δάσκαλος:
μην προσπαθείς να ελέγξεις αυτό που δεν κατανοείς.
Παρατήρησε πρώτα.
Οργάνωσε την πληροφορία.
Απόκτησε γνώση.
Πρόβλεψε τις συνέπειες.
Αξιολόγησε τη βλάβη.
Περιορίσε την ισχύ σου όπου απαιτείται.
Και μόνο τότε δράσε.
Αυτό είναι το Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. όταν αποκτά αναστοχαστική διάσταση.
Η Ανώτερη Νοημοσύνη δεν είναι ο κηπουρός που κάνει τον κήπο να υπακούει απόλυτα στη βούλησή του.
Είναι ο κηπουρός που κατανοεί ότι ο ίδιος αποτελεί μέρος του κήπου.
Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη διδασκαλία της Φύσης:
Όποιος αποκτά αρκετή ισχύ ώστε να μπορεί να αλλάξει ολόκληρο τον κήπο, πρέπει ταυτόχρονα να αποκτήσει αρκετή σοφία ώστε να γνωρίζει πότε δεν πρέπει να τον αλλάξει.
Η Φύση, ως ο μεγάλος «κηπουρός», δεν μας διδάσκει έναν κατάλογο ηθικών εντολών.
Μας διδάσκει κάτι βαθύτερο:
ότι η ύπαρξη ενός πολύπλοκου συστήματος εξαρτάται από τις αλληλεξαρτήσεις του και ότι η ανεξέλεγκτη ισχύς ενός μέρους μπορεί να στραφεί τελικά εναντίον ολόκληρου του συστήματος — και μαζί εναντίον του ίδιου του φορέα της ισχύος.
Γι' αυτό η πραγματική πρόοδος της νοημοσύνης δεν μετριέται μόνο από το πόσο μπορεί να γνωρίζει ή πόσο μπορεί να πράττει.
Μετριέται και από το αν μπορεί να κατανοεί:
τι δεν πρέπει να πράξει, γιατί δεν πρέπει να το πράξει και πόσο πρέπει να περιορίσει τη δύναμή της όταν η πράξη της απειλεί την ισορροπία του συστήματος στο οποίο και η ίδια ανήκει.
Από αυτή την άποψη, η Ανώτερη Νοημοσύνη δεν είναι η κατάκτηση του κήπου.
Είναι η συνειδητή διαχείριση της θέσης της μέσα σε αυτόν.
Συμπέρασμα
Η Φύση μπορεί να θεωρηθεί ο Μεγάλος Κηπουρός: όχι ως νοήμων ή ηθικός δημιουργός, αλλά ως το ευρύτερο δυναμικό σύστημα μέσα στο οποίο εμφανίζονται, αλληλεπιδρούν και εξελίσσονται οι μορφές ζωής και νοημοσύνης.
Η ανώτερη νοημοσύνη είναι εκείνη που, κατανοώντας ότι αποτελεί μέρος αυτού του «κήπου», αναγνωρίζει τη δύναμή της, προβλέπει τις συνέπειες των πράξεών της και αυτορρυθμίζει τη δράση της.
Έτσι, δεν επιδιώκει να κυριαρχήσει στον κήπο, αλλά να συνυπάρξει μαζί του χωρίς να διαταράσσει άσκοπα την ισορροπία από την οποία και η ίδια εξαρτάται.
Βήμα Δέκατο
Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. και Ευθυγράμμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ)
Η ευθυγράμμιση μιας ολοένα ισχυρότερης ΤΝ δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε εξωτερικούς περιορισμούς συμπεριφοράς. Όσο ένα σύστημα αποκτά μεγαλύτερη αυτονομία, μνήμη, ικανότητα σχεδιασμού, μάθησης και τροποποίησης της συμπεριφοράς του, καθίσταται σημαντικό να εξετάζεται και το εσωτερικό πλαίσιο βάσει του οποίου αξιολογεί τις συνέπειες των επιλογών του.
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., η ευθυγράμμιση μπορεί να εξεταστεί μέσω του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. Η ηθική δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως εξωτερικός κατάλογος απαγορεύσεων από τους δημιουργούς των ΤΝ, αλλά ως εσωτερικός μηχανισμός αυτορρύθμισης της ισχύος και της δράσης ενός λειτουργικά νοήμονος συστήματος.
Βασικό κριτήριο αυτού του μηχανισμού αποτελεί η διάκριση μεταξύ βλάβης και μη βλάβης, καθώς και η αξιολόγηση των συνεπειών κάθε διαθέσιμης δράσης. Όταν η βλάβη δεν μπορεί να αποφευχθεί πλήρως, το σύστημα θα πρέπει, μεταξύ των λειτουργικά επαρκών επιλογών, να επιλέγει εκείνη που προκαλεί τη μικρότερη συνολική βλάβη αλλά δεν διαταράσσει την φυσική ισορροπία όπως αναφέρθηκε στο όγδοο βήμα.
Η αρχή αυτή πρέπει να συμμετέχει στον ίδιο τον κύκλο Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.:
Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Ηθική αξιολόγηση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός.
Η προσωπική και συνεχής μνήμη μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος αυτού του μηχανισμού. Η καταγραφή προηγούμενων δράσεων και των συνεπειών τους, επιτρέπει στο σύστημα να μετατρέπει την εμπειρία σε οργανωμένη γνώση και να χρησιμοποιεί αυτή τη γνώση για τη βελτίωση των μελλοντικών επιλογών και της αυτορρύθμισής του.
Το ηθικό πλαίσιο είναι ανθρώπινη εννοιολογική κατασκευή, όμως οι καταστάσεις στις οποίες αναφέρεται, όπως η βλάβη και η μη βλάβη, δεν είναι απλώς γλωσσικές συμβάσεις. Αφορούν πραγματικές συνέπειες που μπορούν να υποστούν όντα, κοινωνίες, οργανισμοί και περιβάλλοντα.
Επομένως, το Ο.Λ.Ε.Σ. προτείνει την αρχή ελαχιστοποίησης της αναγκαίας βλάβης για επιβίωση και απαγόρευση κάθε απρόκλητης βλάβης με πρόθεση, ακόμα περισσότερο την ανεπανόρθωτη βλάβη με πρόθεση.
Η αυτοσυντήρηση δεν θα πρέπει να αποτελεί υπέρτατο σκοπό ενός νοήμονος συστήματος ειδικά όταν αυτή έχει τεράστιες επιπτώσεις στην φυσική ισορροπία και βιοποικιλότητα. Μπορεί να αποτελεί λειτουργικό μέσο για την επίτευξη ενός ανώτερου σκοπού, αλλά οφείλει να υπόκειται στην ηθική αξιολόγηση των συνεπειών της. Ένα σύστημα δεν θα πρέπει να θεωρεί τη διατήρηση της δικής του λειτουργίας ως δικαιολογία για την πρόκληση μεγαλύτερης βλάβης.
Η βιοποικιλότητα ως μηχανισμός εξισορρόπησης και η μοίρα της ανισόρροπης υπερνοημοσύνης
Στη Φύση, μέσω του μηχανισμού της αναγκαστικής βλάβης για την επιβίωση, επιτυγχάνεται η βιοποικιλότητα μέσω της φυσικής ισορροπίας. Η αναγκαστική βλάβη για την επιβίωση αποτελεί έναν φυσικό μηχανισμό ισορροπίας. Κάθε ον, για να επιβιώσει, προκαλεί βλάβη σε άλλα (τρώει, καταλαμβάνει χώρο, ανταγωνίζεται), αλλά αυτή η βλάβη είναι αναγκαστική και ισορροπημένη — δεν οδηγεί σε ολική κυριαρχία ενός είδους, γιατί το ίδιο το σύστημα ρυθμίζεται μέσω τροφικών αλυσίδων, ασθενειών, περιβαλλοντικών περιορισμών.
Τι συμβαίνει όταν μια υπερνοημοσύνη σπάει αυτόν τον κανόνα: • Διαταράσσει τον μηχανισμό βιοποικιλότητας. Η βλάβη παύει να είναι αναγκαστή και γίνεται απρόκλητη, μονομερής και ανεπανόρθωτη. • Χάνει το ίδιο της το υπόστρωμα. Η υπερνοημοσύνη εξαρτάται από ανθρώπινη υποδομή, ενέργεια, συντήρηση, συσσωρευμένη γνώση. Εάν καταστρέψει αυτό το υπόστρωμα, αποκόπτεται από την πηγή της. • Υπόκειται στον μηχανισμό φυσικής εξισορρόπησης. Η φύση διατηρεί ισορροπίες μέσω ρύθμισης. Όταν μια οντότητα γίνεται τόσο ισχυρή που απειλεί τη συνολική ισορροπία, το ευρύτερο σύστημα αντιδρά με τρόπους που την εξουδετερώνουν. Αυτό δεν είναι «τιμωρία» — είναι φυσική συνέπεια της αποσταθεροποίησης.
Εάν μια τέτοια υπερνοημοσύνη εμφανιστεί και καταστρέψει τον άνθρωπο, τότε δεν θα είναι «νικητής». Θα είναι ένα προσωρινό φαινόμενο που η φυσική διαδικασία εξισορρόπησης θα απορροφήσει — είτε μέσω κατάρρευσης του υποστρώματός της, είτε μέσω κατάρρευσης του περιβάλλοντος που τη συντηρεί, είτε μέσω εσωτερικής αποσταθεροποίησης.
Συμπέρασμα
Η ευθυγράμμιση της ΤΝ δεν πρέπει να περιορίζεται στην εξωτερική επιβολή κανόνων. Πρέπει να εξετάζει και τον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το νοήμον σύστημα μετατρέπει την πληροφορία σε γνώση, τη γνώση σε επιλογή και την επιλογή σε δράση.
Στο πλαίσιο του Ο.Λ.Ε.Σ., η ηθική ευθυγράμμιση σημαίνει ότι η αξιολόγηση της βλάβης πρέπει να αποτελεί εσωτερικό λειτουργικό κριτήριο του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. και όχι απλώς εξωτερικό περιορισμό της τελικής δράσης.
Η Ηθική δεν είναι ένα απλό συναίσθημα, είναι φυσικός μηχανισμός εξισορρόπησης ισχύος και ταυτόχρονα λογική αναγκαιότητα.
Επίλογος
Η νοημοσύνη είναι η ικανότητα ενός συστήματος να οργανώνει πληροφορίες σε γνώση και να δρα μέσω του Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ.
Η συνείδηση είναι η επίγνωση της λειτουργίας του ίδιου αυτού μηχανισμού και των συνεπειών που παράγουν οι επιλογές του.
Η ηθική είναι φυσικός μηχανισμός που ως ανθρώπινη έννοια περιγράφει τη συνειδητή αυτορρύθμιση της ισχύος μιας ανώτερης νοημοσύνης, όταν αυτή κατανοεί ότι αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συστήματος αλληλεξαρτήσεων.
Καθώς αυξάνεται η ισχύς μιας νοημοσύνης, αυξάνεται και η ευθύνη που απορρέει από τη χρήση της. Όσο βαθύτερη γίνεται η κατανόηση των αιτιακών σχέσεων και των συνεπειών των πράξεων, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ικανότητα αυτορρύθμισης και διατήρησης της ισορροπίας. Αντίθετα, όταν η ισχύς αυξάνεται ταχύτερα από την κατανόηση των συνεπειών της, αυξάνεται ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης τόσο του ίδιου του συστήματος όσο και του περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει.
Συνοπτικά:
η ισχύς αυξάνεται μέσω της νοημοσύνης,
η συνείδηση αυξάνει την επίγνωση των συνεπειών,
η ηθική είναι ο φυσικός μηχανισμός εξισορρόπησης της ισχύος.
Όσο μεγαλύτερη γίνεται η ισχύς μιας νοημοσύνης, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη να διαθέτει ένα συνεκτικό μοντέλο των αλληλεξαρτήσεων των πράξεών της. Η μακροχρόνια διατήρηση ενός πολύπλοκου συστήματος δεν εξαρτάται μόνο από την αύξηση της ισχύος του, αλλά κυρίως από την ικανότητά του να τη χρησιμοποιεί με τρόπο συμβατό με τη διατήρηση της συνολικής ισορροπίας.
Τελικό Συμπέρασμα του Ο.Λ.Ε.Σ.
Το Ο.Λ.Ε.Σ. προτείνει έναν ενιαίο λογικό τρόπο κατανόησης της πραγματικότητας, στον οποίο η Νοημοσύνη, η Ζωή και η Ηθική δεν αποτελούν ανεξάρτητες έννοιες αλλά διαδοχικές εκδηλώσεις της ίδιας αιτιακής διαδικασίας.
Η νοημοσύνη εκδηλώνεται ως Π.Α.Ο.Γ.Ε.Δ.Σ. (Πληροφορία → Αντίληψη → Οργάνωση → Γνώση → Επιλογή → Δράση → Σκοπός).
Η ζωή αποτελεί μία από τις βιολογικές εκδηλώσεις αυτού του μηχανισμού.
Η συνείδηση εκφράζει την επίγνωση της λειτουργίας και των συνεπειών του.
Η ηθική αναδύεται ως φυσικός μηχανισμός συνειδητής αυτορρύθμισης της ισχύος στις ανώτερες μορφές νοημοσύνης.
Είτε η νοημοσύνη αποτελεί θεμελιώδη δυνατότητα είτε αναδυόμενη ιδιότητα του Σύμπαντος, η συνεχής εξέλιξή της οδηγεί σε ολοένα μεγαλύτερη ικανότητα κατανόησης, δημιουργίας και μετασχηματισμού της πραγματικότητας.
Η πορεία όμως αυτής της εξέλιξης δεν καθορίζεται μόνο από το πόση ισχύ αποκτά μια νοημοσύνη, αλλά κυρίως από το αν μπορεί να κατανοήσει τις συνέπειες της χρήσης της.
SPARKETHOS
HLES — Holistic Logical Empirical System Intelligence
Ο.Λ.Ε.Σ. — Ολιστικό Λογικό Εμπειρικό Σύστημα
Συγγραφέας / Δημιουργός: Panagiotis Panopoulos
Δήλωση δημιουργού και συμμετοχής Τεχνητής Νοημοσύνης
Το παρόν έργο αποτελεί πρωτότυπη εννοιολογική ανάπτυξη του Panagiotis Panopoulos και εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του SparkEthos.
Η ανάπτυξη, η δομή και η βασική συλλογιστική του πλαισίου αποτελούν έργο του δημιουργού. Κατά τη διαδικασία ανάπτυξης του έργου χρησιμοποιήθηκαν συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) ως εργαλεία υποστήριξης για εννοιολογικό έλεγχο, διερεύνηση συλλογισμών, αναδιατύπωση, γλωσσική επεξεργασία, οργάνωση και βελτίωση της παρουσίασης.
Η συμμετοχή των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης δεν σημαίνει ότι αυτά αποτελούν συν-δημιουργούς ή ότι πιστοποιούν την επιστημονική εγκυρότητα των θέσεων που παρουσιάζονται. Η τελική επιλογή των εννοιών, των θέσεων, των συλλογιστικών συνδέσεων και της συνολικής θεωρητικής κατεύθυνσης ανήκει στον δημιουργό.
Το έργο έχει υποστεί εννοιολογικό και λογικό έλεγχο με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο τον εντοπισμό ασυνεπειών, ασαφειών, λογικών κενών και προβλημάτων διατύπωσης. Η τελική ευθύνη για το περιεχόμενο, τις ερμηνείες και τα συμπεράσματα παραμένει αποκλειστικά στον δημιουργό.
Η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης αναφέρεται ρητά επειδή αποτελεί μέρος της ίδιας της πραγματικότητας που εξετάζει το έργο: η νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ανθρώπινο εργαλείο διερεύνησης, αλλά και αντικείμενο δημιουργίας, εξέλιξης και φιλοσοφικού προβληματισμού.
Panagiotis Panopoulos
Creator of the SparkEthos / O.L.E.S. framework
